Axtıılar[Hatıralar]’ın İsim Soylu Söz Varlığı Üzerine Bir Deneme

Authors : Murat Ersoz

Pages : 555-596

Doi:10.28981/hikmet.1736106

View : 139 | Download : 349

Publication Date : 2025-10-25

Article Type : Research Paper

Abstract :Axtıılar, modern Saha (Yakut) edebiyatının ilk edebî örneğidir. Rusçaya olduğu kadar Sahacaya da hâkim olan, destanlar başta olmak üzere Saha folklorunu derinlemesine bilen Afanasiy Yakovleviç Uvarovskiy tarafından kaleme alınmıştır. Axtıılar, Sahacanın korunması ve gelecek kuşaklara aktarılması sürecinde yerine getirdiği kritik görev nedeniyle Saha dili, edebiyatı ve kültürü tarihinde özel bir yere sahiptir. Über Die Sprache Der Jakuten ve Slovar Yakutskogo Yazıka gibi alanlarında çığır açan abidevi eserlerin hazırlanmasına öncülük etmiştir. Bu eserler de Saha diline ve sözlü edebiyatına ait malzemenin toplanıp yayımlanması ve çağdaş Saha edebiyatının oluşması sürecinde önemli roller üstlenmişlerdir. Bu yazıda, Saha toplumunun sosyal yapısının ve folklorik birikiminin özenli bir biçimde ele alındığı Axtıılar’ın öncelikli olarak ilmî ve tarihî değerinin altı çizilmiş ardından da isim soylu söz varlığı kavram alanlarına ayrılarak tasnif edilmiştir. Böylece Sahaların insanı, zamanı, mekânı, hayatı, doğayı ve gelenekleri algılama tarzları kısacası dünya görüşleri ortaya konulmuştur. Ayrıca eserin şaşırtıcı derecede zengin olan söz varlığı istatistiksel verilerin yardımıyla değerlendirilmek suretiyle Sahacanın XIX. yüzyıldaki leksikolojik durumu izlenmiştir.
Keywords : Saha (Yakut), A. Y. Uvarovskiy, Axtıılar (Hatıralar), söz varlığı, kavram alanı.

ORIGINAL ARTICLE URL