Abdullah Sabri Karter’in Dîvânu Lügâti’t-Türk’teki Sözcükler İçin Yazdığı Geniş Tercüme ve Dizin: Açar

Authors : Irmak Kaçar

Pages : 597-611

Doi:10.28981/hikmet.1739564

View : 82 | Download : 150

Publication Date : 2025-10-25

Article Type : Research Paper

Abstract :Kaşgarlı Mahmûd’un Dîvânu Lugâti’t-Türk’ünün metninin Türkiye Türkçesine yapılan tercümelerinin sadece Besim Atalay ile Ahmet Bican Ercilasun ve Ziyat Akkoyunlu’nun tercümeleri yayımlanabilmiştir. Kilisli Muallim Rıfat Bilge, Atıf Tüzüner ve Tevfik Demiroğlu, Dîvânu Lugâti’t-Türk’ü baştan sona birebir tercüme etmeleri yönüyle eldeki mevcut tercümelerle benzerlik göstermektedirler ancak Abdullah Sabri Karter’in çalışması hem yapısı hem de muhtevası yönüyle bunlardan ayrılmaktadır. Karter, Dîvânu Lugâti’t-Türk’ü çevirmekle yetinmemiş, bu çevirideki bütün kelimeleri Arap alfabesine göre alfabetik olarak yeniden düzenlemiş ve birçok kelimenin meşhur Arapça sözlüklerdeki karşılıklarını da çalışmasına ekleyerek Açar ismini verdiği kullanışlı bir Türkçe-Arapça sözlük hazırlamıştır. Karter’in Arap harfleriyle yazdığı bu çalışmasının 22 defterden oluşan tek nüshası, Bursa İl Halk Kütüphanesi El Yazmaları ve Arap Harfli Basma Eserler Bölümü Genel 4449-4470 numaraları arasında kayıtlıdır. Açar, hem Dîvânu Lugâti’t-Türk çalışmaları hem de Türk sözlükçülüğü açısından büyük bir değere sahip olduğu halde maalesef günümüze kadar bir ilgiye mazhar olmamıştır. Biz de bu çalışmada Abdullah Sabri Karter’e ve eserlerine dikkat çektikten sonra 1933 yılında Dîvânu Lugâti’t-Türk üzerine hazırladığı bu çalışmasını ayrıntılı olarak tanıtacağız.
Keywords : Dîvânu Lugâti’t-Türk, Abdullah Sabri Karter, Açar, tercüme, sözlük, dizin

ORIGINAL ARTICLE URL