Babaya Duyulan Özlem, Kadınlığa Geçişin Gölgesi: Aşk-ı Memnu’da Baba-Kız İlişkisine Psikanalitik Bir Yaklaşım

Bu makalede Halit Ziya Uşaklıgil’in Aşk-ı Memnu adlı romanı, baba-kız ilişkisi merkezinde psikanalitik kuram temelinde incelenmektedir. Romanın genç kadın karakteri Nihal’in psikolojik gelişimi, erken yaşta annesini kaybetmiş olmasının sonucu olarak babası Adnan Bey’e yönelttiği yoğun sevgi, kıskançlık ve bağımlılık duyguları çerçevesinde ele alınır. Nihal’in kadınlık kimliği ile çocukluk kimliği arasına sıkışmış hali, Elektra kompleksi (Jung, 1959) ve iğdiş korkusu (penis hasedi) (Freud, 1905) gibi kavramlar doğrultusunda değerlendirilmiştir. Nihal’in babasını bir sevgi nesnesi olarak sahiplenme arzusu, onun üvey annesi Bihter’e karşı geliştirdiği düşmanlığı da açıklamaktadır. Adnan Bey’in Nihal üzerindeki biçimlendirici tavrı ve Nihal’in hiçbir zaman tamamlanamayacak bir kadın kimliğiyle temsil edilmesi, romandaki baba-kız ilişkisinin derinliğini gözler önüne serer. Roman sonunda yeniden kurulan baba-kız birliği, Nihal’in kadınlaşma sürecinden vazgeçerek tekrar çocuk kimliğine dönüşünü simgeler. Bu bağlamda Aşk-ı Memnu, yalnızca toplum tarafından benimsenmiş ahlak sınırlarını zorlayan yasak bir aşkın hikâyesi olarak değil; aile içi duygusal dinamikleri, bastırılmış arzuları ve bireysel gelişim süreçlerini sorgulayan çok katmanlı bir metin olarak okunabilir.