Depreme İlişkin Komplo Teorilerine Yönelik Tutumların Belirlenmesi: Bir Ölçek Geliştirme Çalışması

Authors : Yalçın Karagöz, Yusuf Karaşin, Mustafa Filiz

Pages : 502-516

Doi:10.17218/hititsbd.1424897

View : 94 | Download : 86

Publication Date : 2024-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışmanın amacı, depreme yönelik geliştirilen komplo teorileri ile ilgili toplumun tutumunu değerlendiren bir psikometrik ölçüm aracı geliştirmektir. Bu amaç doğrultusunda 06.02.2023 tarihinde Kahramanmaraş merkezli depremlerden, dolaylı veya doğrudan etkilenen 369 kişi çalışma kapsamına dâhil edilmiştir. Katılımcılardan toplam 20 maddeden oluşan bir ölçek ve demografik bilgilere yönelik anketi içeren bir veri toplama aracı yoluyla veriler toplanmıştır. Katılımcılar demografik veriler açısından ele alındığında 369 katılımcının 245’inin kadın (%66.4), 124’ünün erkek (33.6) olduğu tespit edilmiştir. Yaş açısından en çok katılımcının 18-22 yaş (n:181, %49.1) aralığında olduğu tespit edilmiştir. Katılımcılar eğitim seviyesi açısından incelendiğinde ise en çok katılımcının Yüksekokul ve altındaki (n:170, %46,1) bir eğitim seviyesine sahip olduğu tespit edilmiştir. Veriler toplandıktan sonra açıklayıcı ve doğrulayıcı faktör analizine tabii tutulmuştur. Açıklayıcı faktör analizi IBM SPSS, doğrulayıcı faktör analizi ise IBM AMOS paket programıyla gerçekleştirilmiştir. Açıklayıcı faktör analizi sonucunda 20 ifadeyi içeren 2 faktör bulunmuştur. Faktörlere altında toplanan ifadeleri en iyi açıklayacak şekilde “yapay yöntem” ve “uluslararası güçler” isimleri verilmiştir. Yapay yöntem faktörü 5, uluslararası güçler faktörü ise 15 ifadeden oluşmaktadır. Çalışma kapsamında geliştirilen ölçeğin açıklanan varyans oranı 70.736 (%70.736)’dır. Ayrıca Bartlett testinin sonucu p<0,05 olarak tespit edildiği için istatistiki olarak anlamlı bir sonuç elde edilmiştir. Açıklayıcı faktör analizi sonucunda elde edilen yapının teyit edilmesi için verilere doğrulayıcı faktör analizi uygulanmıştır. Yapılan analiz sonucunda elde edilen modelin model uyum indeksleri (CMIN/df (χ2/sd): 3.17, NFI: 0.915, IFI:0.935, CFI: 0.935, TLI:0.927, AGFI: 0.921, SRMR: 0.0454) incelendiğinde mükemmel derecede uyum sağladığı belirlenmiştir. Ayrıca alt faktörler (yapay yöntem ve uluslararası güçler) AVE (Yapay yöntem AVE değeri:0.53, uluslararası güçler AVE değeri: 0.70) ve CR (Yapay yöntem CR değeri:0.71, uluslararası güçler CR değeri: 0.95) değerleri açısından da model uyumunu sağlamaktadır. Bu durum, açıklayıcı faktör analizi ile geliştirilen ölçeğin doğrulayıcı faktör analizi ile de teyit edildiğini göstermektedir. Geliştirilen ölçeğin (20 ifade için) Cronbach α katsayısı 0.970 olarak (yapay yöntem:0.816, uluslararası güçler: 0.974) hesaplanmış ve yüksek derecede güvenilir olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç olarak geliştirilen ölçeğin, depreme yönelik komplo teorisi tutumunu belirlemek için kullanılabileceğine karar verilmiştir. Depremin tetiklenme ihtimalinden dolayı depreme yönelik komplo teorilerine inanma olasılığının yüksek olduğu öngörülmektedir. Bu çalışmada bu ihtimali öne alan düşüncelere yönelik ölçek geliştirilmiştir. Literatürde depreme yönelik bir komplo ölçeğine rastlanmamış olması, geliştirilen ölçeğin özgünlüğünü ortaya koymaktadır.
Keywords : Yapay Deprem, Komplo Teorileri, HAARP, Kahramanmaraş Depremi, Uluslararası Güçler

ORIGINAL ARTICLE URL