0,80) olduğunu ortaya koymuştur. TODIM yöntemi ise diğerlerinden belirgin şekilde farklı sıralama üretmiş ve korelasyon göstermemiştir. Ayrıca duyarlılık analizleri kapsamında, en yüksek ağırlığa sahip kriterin ağırlığı %90 oranında azaltıldığında sıralamalarda küçük sapmalar gözlemlenmiş, ancak genel sıralama yapısının korunduğu görülmüştür. Alternatif ağırlıklandırma yöntemleri (MEREC, CRITIC, NMD) ile yapılan analizler de IDOCRIW yönteminin tutarlılığını desteklemiştir. Çalışmanın sonuçları, aracı kurumların sadece komisyon gelirine dayalı yapılarından uzaklaşarak danışmanlık, portföy yönetimi ve halka arz gibi katma değerli hizmetlere yönelmesi gerektiğini göstermektedir. Ayrıca, yatırımcı davranışlarının izlenmesi ve kaldıraçlı işlemlerin daha dikkatli yönetilmesi operasyonel risklerin azaltılmasına katkı sağlayacaktır. Düzenleyici kurumların, gelir çeşitliliğini teşvik eden politikalar geliştirmesi sektörel sürdürülebilirlik açısından kritik öneme sahiptir. Bu çalışma, mikro düzeyde bireysel firma analizlerinin ötesine geçerek, makro düzeyde sektörel bir değerlendirme sunmakta ve karar alıcılar ile politika yapıcılar için ampirik temelli stratejik bilgiler sağlamaktadır. Modelin esnekliği ve yöntemlerin tutarlılığı dikkate alındığında, IDOCRIW tabanlı COBRA yaklaşımının sermaye piyasalarında performans değerlendirmeleri için etkin ve güvenilir bir araç sunduğu sonucuna ulaşılmıştır."> 0,80) olduğunu ortaya koymuştur. TODIM yöntemi ise diğerlerinden belirgin şekilde farklı sıralama üretmiş ve korelasyon göstermemiştir. Ayrıca duyarlılık analizleri kapsamında, en yüksek ağırlığa sahip kriterin ağırlığı %90 oranında azaltıldığında sıralamalarda küçük sapmalar gözlemlenmiş, ancak genel sıralama yapısının korunduğu görülmüştür. Alternatif ağırlıklandırma yöntemleri (MEREC, CRITIC, NMD) ile yapılan analizler de IDOCRIW yönteminin tutarlılığını desteklemiştir. Çalışmanın sonuçları, aracı kurumların sadece komisyon gelirine dayalı yapılarından uzaklaşarak danışmanlık, portföy yönetimi ve halka arz gibi katma değerli hizmetlere yönelmesi gerektiğini göstermektedir. Ayrıca, yatırımcı davranışlarının izlenmesi ve kaldıraçlı işlemlerin daha dikkatli yönetilmesi operasyonel risklerin azaltılmasına katkı sağlayacaktır. Düzenleyici kurumların, gelir çeşitliliğini teşvik eden politikalar geliştirmesi sektörel sürdürülebilirlik açısından kritik öneme sahiptir. Bu çalışma, mikro düzeyde bireysel firma analizlerinin ötesine geçerek, makro düzeyde sektörel bir değerlendirme sunmakta ve karar alıcılar ile politika yapıcılar için ampirik temelli stratejik bilgiler sağlamaktadır. Modelin esnekliği ve yöntemlerin tutarlılığı dikkate alındığında, IDOCRIW tabanlı COBRA yaklaşımının sermaye piyasalarında performans değerlendirmeleri için etkin ve güvenilir bir araç sunduğu sonucuna ulaşılmıştır." > Gelir Çeşitliliği ve Kredi Kullanımının Performansa Etkisi: Türk Aracı Kurumları Üzerine Kantitatif Bir Yaklaşım

Gelir Çeşitliliği ve Kredi Kullanımının Performansa Etkisi: Türk Aracı Kurumları Üzerine Kantitatif Bir Yaklaşım

Authors : Huseyin Ergun
Pages : 555-580
Doi:10.17218/hititsbd.1711227
View : 102 | Download : 136
Publication Date : 2025-08-31
Article Type : Research Paper
Abstract :Bu çalışma, 2005–2024 döneminde Türkiye sermaye piyasasında faaliyet gösteren aracı kurumların finansal performansını, çok kriterli karar verme (ÇKKV) tekniklerinden IDOCRIW (kriter ağırlıklandırma) ve COBRA (alternatif sıralama) yöntemleri aracılığıyla değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Aracı kurumların gelirlerinin büyük bir kısmını (%60–75) alım satım komisyonlarından elde etmeleri ve komisyon dışı gelirlerin (%25–40) sınırlı kalması, sektörün sürdürülebilirliği açısından ciddi bir kırılganlık göstermektedir. Bu çerçevede, çalışma aracı kurumların performansını yatırımcı davranışları, kaldıraç kullanımı ve gelir yapısı ekseninde kapsamlı şekilde analiz etmektedir. Çalışmada kullanılan veri seti, Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği (TSPB) tarafından yayımlanan istatistikler temel alınarak oluşturulmuştur. Karar matrisi altı temel kriter üzerinden şekillendirilmiştir: kredi sözleşmeli yatırımcı oranı, kredi kullanan yatırımcı oranı, kredi kullanım oranı, kredili işlem oranı, komisyon gelir oranı ve faiz gelir oranı. Bu kriterler hem yatırımcı risk iştahı hem de aracı kurumların gelir çeşitliliği açısından kritik öneme sahiptir. IDOCRIW yöntemiyle belirlenen kriter ağırlıkları, COBRA yöntemiyle yıl bazlı performans sıralamalarında kullanılmıştır. IDOCRIW sonuçlarına göre, \\\"müşterilerden alınan faiz geliri/satış gelirleri\\\" kriteri %65,22 ile en yüksek ağırlığa sahip olurken, \\\"kredi kullanan yatırımcı sayısı/pay senedi yatırımcı sayısı\\\" yalnızca %2,76 ağırlıkla en düşük değere sahip olmuştur. Bu durum, faiz gelirlerinin aracı kurum performansı üzerinde baskın rol oynadığını göstermektedir. COBRA yöntemiyle yapılan sıralamada 2009 yılı en yüksek performansı gösterirken, 2024 yılı en düşük performansa sahip yıl olarak belirlenmiştir. 2009 yılındaki yükseliş, komisyon gelirlerindeki artış ve faiz gelirlerindeki azalma ile açıklanabilirken, 2024 yılındaki düşüş yüksek işlem hacmine rağmen gelir yapısının sürdürülemezliğini ortaya koymaktadır. Sıralamaların güvenilirliği, VIKOR, TOPSIS, ARAS, EDAS ve MABAC gibi diğer mesafe tabanlı ÇKKV yöntemleriyle karşılaştırılarak Spearman sıra korelasyon analizi ile test edilmiştir. Analizler, COBRA yöntemi ile diğer yöntemler arasında yüksek düzeyde korelasyon (ρ > 0,80) olduğunu ortaya koymuştur. TODIM yöntemi ise diğerlerinden belirgin şekilde farklı sıralama üretmiş ve korelasyon göstermemiştir. Ayrıca duyarlılık analizleri kapsamında, en yüksek ağırlığa sahip kriterin ağırlığı %90 oranında azaltıldığında sıralamalarda küçük sapmalar gözlemlenmiş, ancak genel sıralama yapısının korunduğu görülmüştür. Alternatif ağırlıklandırma yöntemleri (MEREC, CRITIC, NMD) ile yapılan analizler de IDOCRIW yönteminin tutarlılığını desteklemiştir. Çalışmanın sonuçları, aracı kurumların sadece komisyon gelirine dayalı yapılarından uzaklaşarak danışmanlık, portföy yönetimi ve halka arz gibi katma değerli hizmetlere yönelmesi gerektiğini göstermektedir. Ayrıca, yatırımcı davranışlarının izlenmesi ve kaldıraçlı işlemlerin daha dikkatli yönetilmesi operasyonel risklerin azaltılmasına katkı sağlayacaktır. Düzenleyici kurumların, gelir çeşitliliğini teşvik eden politikalar geliştirmesi sektörel sürdürülebilirlik açısından kritik öneme sahiptir. Bu çalışma, mikro düzeyde bireysel firma analizlerinin ötesine geçerek, makro düzeyde sektörel bir değerlendirme sunmakta ve karar alıcılar ile politika yapıcılar için ampirik temelli stratejik bilgiler sağlamaktadır. Modelin esnekliği ve yöntemlerin tutarlılığı dikkate alındığında, IDOCRIW tabanlı COBRA yaklaşımının sermaye piyasalarında performans değerlendirmeleri için etkin ve güvenilir bir araç sunduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Keywords : Aracı Kurumlar, IDOCRIW, COBRA, Finansal Performans, Türkiye Sermaye Piyasası, ÇKKV

ORIGINAL ARTICLE URL