Merkez Bankası Dijital Para Birimleri Belirsizliği ve Finansal Piyasalara Oynaklık Yayılımları

Authors : Melik Kamışlı
Pages : 968-985
Doi:10.17218/hititsbd.1769030
View : 33 | Download : 140
Publication Date : 2025-12-31
Article Type : Research Paper
Abstract :Son yıllarda birçok merkez bankası, finansal teknolojilerdeki gelişmeler, nakit kullanımının azalması gibi nedenler ve ödeme sistemlerinde verimliliğin arttırılması, parasal egemenliğin korunması gibi motivasyonlarla dijital para birimlerine ilgi göstermektedir. Bu doğrultuda dünya genelinde merkez bankası dijital para birimlerine yönelik çalışmalar ve pilot uygulamalar hız kazanmış, bu durum ise finansal piyasalarda hem fırsat hem de belirsizlik kaynağı olarak görülmeye başlanmıştır. Bu süreç, yatırımcıların risk algısında dalgalanmalara yol açarak farklı finansal piyasa ve varlıklarda oynaklıkların artmasına neden olabilmektedir. Bu nedenle, özellikle döviz, hisse senedi, tahvil, kripto para ve emtia gibi küresel sistemde birbirine entegre piyasalarda bu belirsizliklerin ne ölçüde kalıcı ya da geçici etkiler doğurduğunun ortaya konulması, finansal istikrar açısından olukça önemlidir. Literatürde merkez bankası dijital para birimlerini ele alan çalışmalarda büyük ölçüde teknolojik altyapı, düzenleyici çerçeve veya makroekonomik etkilere odaklanılmıştır. Merkez bankası dijital para birimlerin etkilerini araştıran çalışmalarda ise çoğunlukla etkinin süresine odaklanılmış ve benzer yöntemler uygulanmıştır. Ayrıca, literatürdeki çalışmaların birçoğunda merkez bankası dijital para birimleri belirsizliğinin finansal piyasalara etkisi sadece belirli finansal varlıkların fiyat ve getirileri üzerinden analiz edilmiş, farklı piyasalara olan oynaklık yaylımları ise görece sınırlı düzeyde kalmıştır. Bununla birlikte, ilgili çalışmalarda genellikle yayılımların kalıcılık boyutu dikkate alınmamıştır. Bu bağlamda çalışmada, literatürdeki bu boşluğun giderilebilmesi için merkez bankası dijital para birimleri belirsizliğinden finansal piyasa ve varlıklara oynaklık yayılımlarının ve yayılımların kalıcılığının belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda, merkez bankası dijital para birimleri belirsizlik endeksinden 20 gelişmiş ve gelişmekte olan ülkenin hisse senedi, döviz ve tahvil piyasasına, kripto paralara, yeşil varlıklara, değerli metal, enerji ve tarımsal emtialara olan oynaklık yayılımları Li ve Enders (2018) Fourier fonksiyonları ile genişletilmiş varyansta nedensellik testi ile analiz edilmiştir. Çalışma sonucunda ulaşılan en önemli bulgu, merkez bankası dijital para birimleri belirsizliğinden birçok finansal piyasa ve varlığa oynaklık yayılımlarının bulunmasıdır. Ulaşılan bir diğer önemli bulgu, özellikle majör, güvenli liman olma özelliği taşıyan para birimleri ve alternatif finansal varlıklara olan yayılımların kalıcı nitelikte olmasıdır. Çalışma ile ayrıca, kripto para piyasalarında işlem gören spekülatif coinlerin merkez bankası dijital para birimleri belirsizliğinden etkilendiği, stable coinlerde ise yayılımların sınırlı kaldığı tespit edilmiştir. Sonuçlar, merkez bankası dijital para birimleri belirsizliğinin finansal piyasalarda uzun vadeli risk algısı değişiklikleri yaratarak finansal istikrar için önemli sonuçlar doğurabileceğini ortaya koymaktadır.
Keywords : Dijital para birimi, finansal istikrar, belirsizlik, oynaklık, varyansta nedensellik

ORIGINAL ARTICLE URL