RUMELİ’DE ASİ BİR VOYVODA: MACAR ALİ AĞA (1792-1798)

Authors : Cem Düzen
Pages : 140-156
Doi:10.20304/humanitas.1613128
View : 108 | Download : 59
Publication Date : 2025-03-20
Article Type : Research Paper
Abstract :III. Selim’in saltanatı, Osmanlı Devleti’nin çeşitli eyaletlerinde birbiri ardına ortaya çıkan isyan hadiseleriyle doludur. Bu doğrultuda Rumeli, isyan hadiselerinin yoğun olarak yaşandığı bölgelerin başında gelmektedir. Özellikle 1791-1808 yılları arasında meydana gelen dağlı isyanları, Rumeli’de merkezi otoritenin belli aralıklarla ortadan kalkmasına neden olmuştur. Bu dönem eşkıya hareketliliğinin yanında kanun dışı unsurlar arasına katılan devlet görevlileri ve üst düzey simalar, dağlı isyanlarının hareket sahasını genişletmiştir. Rumeli’de dağlı isyanlarını ve doğal olarak dağlı eşkıyasını Vidin’den Rusçuk/Silistre hattına kadar yayan önemli isimlerden biri de Pazvandoğlu Osman’ın komutanı olarak bilinen Macar Ali’dir. Ancak yaratmış olduğu etkiye rağmen Ali Ağa hakkında literatüre yansıyan bilgi oldukça kısıtlıdır. Bundan dolayı var olan kaynaklarda Ali Ağa’nın dağlı isyanları içindeki rolü genellikle tekdüze bir anlatım içermektedir. Halbuki Ali Ağa’nın yaşamı iki farklı kimlik üzerinde inşa edilmiştir. Bu bakımdan Selvi Voyvodası Ali Ağa ve Macar Ali kimlikleri Rumeli’deki dağlı isyanlarına iki farklı cepheden de ışık tutmaktadır. Nitekim Ali Ağa’nın voyvoda kimliği, dağlı isyanlarına karşı mücadelede ne kadar etkinse Pazvandoğlu Osman’ın komutanı olan Macar Ali kimliği de isyanların yayılmasında oldukça önemlidir. Bu bakımdan Ali Ağa’ya dair bağımsız bir çalışmanın yapılması, yakın dönem Osmanlı ve Balkan tarihi açısından elzemdir. Makalede Cumhurbaşkanlığı Osmanlı arşivi belgeleri kullanılarak bir devlet görevlisi olan Ali Ağa’nın hangi dinamikler çerçevesinde kanun dışı unsura dönüştüğü değerlendirilecek ve bu dönüşümün Rumeli’de devam eden dağlı isyanlarını hangi boyutta etkilediği ortaya koyulmaya çalışılacaktır.
Keywords : Rumeli, Ali Ağa, Macar Ali, Voyvoda, İsyan, Eşkıya

ORIGINAL ARTICLE URL