Kuşeyrî’nin er-Risâle Adlı Eseri Bağlamında Tasavvuf ve Fıkıh İlişkisi

Authors : Semih Bekçi
Pages : 1-34
Doi:10.46231/sufiyye.1756529
View : 199 | Download : 107
Publication Date : 2025-12-31
Article Type : Research Paper
Abstract :Çalışma, Abdülkerîm Kuşeyrî’nin (ö. 465/1072) er-Risâle isimli eseri bağlamında tasavvuf ve fıkıh arasındaki ilişkiyi konu edinmektedir. Her iki disiplinin kesişiminde yer alan kavramların tasavvufî bakış açısıyla yeniden değerlendirilmesi ve bu yorumların açığa çıkarılması amaçlanmaktadır. Böylece tasavvufun şer‘i hükümlerle uyumlu bir disiplin olduğunun ortaya konması hedeflenmektedir. Kuşeyrî, yaşadığı hicrî beşinci asra damgasını vuran tasavvufun öncü şahsiyetlerin başında gelmektedir. Dönemin fikrî ve siyasî çalkantıları içinde sünnî tasavvuf anlayışını savunmuş; tasavvufun meşruiyetini Kur’an ve sünnet eksenli bir yaklaşımla temellendirmeye çalışmıştır. Şerîat ve tasavvufu bütüncül bir yaklaşımla ele almış, söz konusu disiplinleri birbirini tamamlayan dinin iki ana unsuru olarak kabul etmiştir. Bu iki alan arasında kurduğu güçlü denge dolayısıyla “el-Câmi‘ü beyne’ş-şerî‘a ve’l-hakîka” unvanı ile anılmıştır. Çalışmada öncelikle Kuşeyrî’nin şerîat ve hakikat anlayışı ortaya konmuş, daha sonra semâ, sefer ve hürriyet gibi terimlerin mânevî boyutları irdelenmiştir. Tasavvufun amelî boyutunu oluşturan söz konusu kavramlar, aynı zamanda birer fıkhî mesele olduğundan tasavvuf ile fıkıh arasındaki irtibatı ortaya koymaktadır. Bu nedenle çalışmada özellikle bu üç kavram seçilmiş ve tasavvuf ile fıkıh ilişkisinin anlaşılmasında oynadıkları rol ele alınmıştır. Kuşeyrî’nin ilgili kavramları yalnızca tasavvufî birer ritüel olarak değil, aynı zamanda fıkhî açıdan da ele alması, fıkıh ile tasavvuf arasındaki güçlü bağı ortaya koymaktadır. O, tasavvufun amelî boyutunu fıkhî ölçütlerle bütünleştirerek her iki disiplin arasındaki uyumu olgunlaştırmıştır. Çalışmada ayrıca kavramların bireyde oluşturduğu derunî karşılıklar, teorik ve pratik yönleriyle değerlendirilmiş, zâhir-bâtın dengesine dayalı bütüncül bir yaklaşım benimsenmiştir. Bu çalışmada yer alan kavramlar, farklı tasavvufî kaynaklardaki kullanımlarıyla karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Makalede araştırma tekniklerinden doküman analiz yönteminden yararlanılmıştır.
Keywords : Tasavvuf, Fıkıh, Kuşeyrî, er-Risâle, Zâhir, Bâtın.

ORIGINAL ARTICLE URL