Son Dönem Âlimlerinden İsmail Çetin’in Tevessül ve İstiğâse Konularındaki Görüşleri

Authors : Hamdi Yalçın

Pages : 201-228

Doi:10.46231/sufiyye.1768991

View : 230 | Download : 142

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Son dönem âlimlerinden İsmail Çetin, ilmi geleneğe mensup bir ailede yetişmiş; kelâm, felsefe, mantık, belagat, tefsir, hadis ve tasavvuf gibi İslami ilimlerin pek çok alanında eğitim almış ve bu alanlarda dikkate değer eserler kaleme almıştır. Özellikle Ömer Nasuhi Bilmen’den “Muvazzah İlm-i Kelâm” adlı eseri tahsil etmiş olması, onun klasik kelâm birikimini neşet ettiği çevreden güçlü bir şekilde devraldığını göstermektedir. Çetin’in ilmî ilgileri arasında özel bir yere sahip olan tevessül, teveccüh, istiğâse ve iksâm gibi tartışmalı meseleler, onun itikadî duyarlılığı ile şekillenmiş ve bu konulara ilişkin olarak derinlikli ilmî çözümlemeler ortaya koymasına vesile olmuştur. Bu bağlamda İsmail Çetin, tevessül konusunu Allah’ın kudret, irade ve te’sir sıfatları çerçevesinde değerlendirmiş; meseleyi naslara, sahâbe ve selefin uygulamalarına dayandırarak temellendirmeye çalışmıştır. Çetin, “zat ile tevessül” ile “ölü veya gaib kimselerden dua talep etme” gibi günümüzde tartışmalı kabul edilen tevessül türlerini meşru gören bir yaklaşımı savunmakta ve bu görüşünü üç yüz kırk civarında klasik ve modern kaynağa dayandırarak güçlendirmektedir. Bu çerçevede İbn Teymiyye’nin Hz. Peygamber’in vefatından sonra onunla tevessülü caiz görmeyen anlayışı ile İzzeddîn b. Abdüsselâm’ın, peygamber dışında herhangi bir şahısla tevessülü gayrimeşru sayan görüşünü eleştiriye tabi tutmuş; tevessülü bid’at ve şirk sayan yaklaşımları reddetmiştir. Çetin’e göre gerek hayatta gerekse vefatlarından sonra peygamberler, evliya ve salih kimselerle tevessül etmek, onların Allah katındaki salih amelleri ve faziletleri vesilesiyle Allah’tan talepte bulunmak itikadi bir sapma değil, bilakis sahih ve meşru bir Ehl-i Sünnet anlayışıdır. Bunun karşısında yer alan ve tevessülün her türünü şirk kabul eden görüşlerin, temelde Muhammed b. Abdülvehhâb’ın temsil ettiği selefî çizgiye dayandığını belirten Çetin, bu yaklaşımın Ehl-i Sünnet sınırlarının dışına çıktığını özellikle vurgulamaktadır. Bu çalışmada, İsmail Çetin’in tevessül başta olmak üzere teveccüh, istiğâse ve iksâm gibi konulara dair görüşlerini, ilgili meseleleri ele alırken kullandığı ilmî yöntemi, dayandığı kaynaklar, ortaya koyduğu deliller ve yaptığı eleştiriler bağlamında sistematik biçimde analiz edilmektedir.
Keywords : Kelâm, Tasavvuf, Tevessül, Vesile, İstiğâse, İksâm.

ORIGINAL ARTICLE URL