BİR ÂLİMİN FİKİR DÜNYASINDAN YANSIYANLAR: ADANA ULEMASINDAN KÂFZADE YUSUF İZZET EFENDİ

Authors : Osman KARLANGIÇ
Pages : 172-188
Doi:10.54600/igdirsosbilder.1024210
View : 28 | Download : 10
Publication Date : 2022-01-30
Article Type : Research Paper
Abstract :Kâfzade Yusuf İzzet Efendi, Tarih, Arapça ve Türkçe dersleri verebilecek donanıma sahiptir. Osmanlı Devleti’nin bazı sorunlarıyla ilgili değerlendirmeler yapmıştır. Özellikle misyonerlerle ve hürriyet anlayışıyla ilgili değerlendirmeleri önemlidir. Osmanlı Devleti’nde misyoner teşkilatlanmaları imparatorluğun her tarafına yayılmıştır. Bu yerlerden biri de Adana’dır. Adana ulemasından Kâfzade Yusuf İzzet Efendi, misyonerlerin niyetlerini erken fark edenlerden biri olmuştu. Adana’da misyonerlerin faaliyetlerini padişaha yazmıştır. Onun fikir dünyasında misyonerler; din, devlet ve millet için tehlikelidir. Cizvitler, “Cem’iyet-i Şeytâniye”dir. Protestanlar da niyetleri ve çalışmalarıyla Cizvitlerden geri değildir. Misyonerler, merkeze uzak yerlerde halkı kandırmak için çabalamaktadırlar. Kâfzade tarihçi olması dolayısıyla Avrupa tarihine de vakıftır. Müslümanların eğitimdeki gerilikleri konusunda eleştirel değerlendirmeleri vardır. Misyonerlerin başarılı olma nedenlerinden birinin de Müslümanların eğitimsizliği olduğunu vurgulamıştır. Kadınların yeterli eğitimi almamasını Müslümanların zaafı olarak görmüştür. Ayrıca Adana’daki idari beceriksizlikleri de eleştirmiştir. Kâfzade Yusuf İzzet Efendi’nin düşünce dünyasında meşrutiyet ve hürriyete bakışını görmek de mümkündür. Ona göre devletin selameti, milletin mutluluğu neye bağlıysa onu hazırlayacak sebeplerin oluşması için çalışmak gerekliydi. Malın şükrü, gözün şükrü, aklın şükrü gibi ifadeler kullanmıştır. Şükür kavramından yola çıkarak hürriyetten ne anlaşılması gerektiği üzerinde durmuştur. Hürriyetin kıymetini bilmenin onu korumakla, din ve devlet kanunlarına uymakla mümkün olduğunu vurgulamıştır. Ona göre hürriyet, keyfi yönetimi ortadan kaldıran halk arasında hukuki eşitliği sağlayan kavramdır.
Keywords : Adana, Hürriyet, Meşrutiyet, misyonerlik, Kâfzade Yusuf İzzet

ORIGINAL ARTICLE URL