Muhâkemetü'l-Lügateyn'deki Yüz Fiilin Kılınış Özellikleri

Authors : Onur Kurukaya

Pages : 259-273

Doi:10.54600/igdirsosbilder.1497555

View : 67 | Download : 68

Publication Date : 2024-10-15

Article Type : Research Paper

Abstract :Yargı ve hareket bildirmesiyle dilde çok önemli bir işlevi olan fiiller kendi içerisinde, herhangi bir ek veya tamlayıcı almadan bir zaman anlamına sahiptir. Bu zaman anlamını veren özellik kılınış (actionality) olarak adlandırılır. Kılınış, araştırmacıların birçoğunun tanımladığı üzere bir fiilin iç zamanıdır. Bu iç zaman çeşitli yollarla (tekrar, kip ekleri vb.) geçici olarak değişebilir. Fakat her fiil sahip olduğu sözlüksel anlam bakımından bir kılınış türüne sahiptir. Kılınış türleri olay, sürek gibi özellikler göz önüne alınarak son sınırı vurgulayan, sınır vurgulamayan ve ön sınırı vurgulayan olarak üç çeşittir. Ali Şir Nevâyî’nin Farsça ile Türkçeyi karşılaştırdığı eseri Muhâkemetü’l-Lügateyn dil araştırmalarında birçok yönden incelenmiştir. Nevâyî’nin eserinin giriş kısmından sonra birdenbire listelediği yüz fiil eserinde yaptığı karşılaştırmanın bir kısmına temel oluşturur. Bu fiiller kılınış bakımından incelenmeye değerdir. Nevâyî’nin saydığı fiiller daha çok sınır vurgulamayan fiillerdir. Burada Nevâyî muhtemelen şiirlerde daha çok kullanılan fiilleri daha çok tercih etmiştir. Saydığı bütün fiillere şiirlerden örnek vermese de diğer fiillerin de şiirlerden alınmış olabileceği sonucunu çıkarabiliriz.
Keywords : Kılınış, Muhâkemetül Lügateyn, Ali Şir Nevâyî, Fiil, Çağatay Türkçesi

ORIGINAL ARTICLE URL