Osmanlının Sosyal ve Dini Müesseselerinden Şeyh Berekat Vakfı

Osmanlı Devleti’nde sosyal ve dini bakımında önemli bir müessese olan vakıflar, toplumsal hayatta değişik görevler ifa ederken kamu yararına da birçok katkıları olmuştur. Çalışmamızın konusunu teşkil eden zürri/evlatlık vakıflar, bu müessesese içinde büyük bir yer tutmaktadır. Üst düzey devlet görevlilerinin yanı sıra bu halktan da toprak sahibi kişiler tarafından kurulmuşlardır. Vakfın tevliyeti ve gelirleri, kurucuların kendi soyundan gelenlere tahsis edilmiştir. Bu çalışmada yaklaşık iki yüz yıl boyunca ayakta kalabilen vakfın varisleri arasında vakıf gelirlerinin paylaşımı, vakfın tevliyeti konusunda, yaşanan sorunlar hem de kamu yararına yapmış olduğu faydalar ortaya konulmaya çalışılmıştır. Titiz bir şekilde tutulan kayıtlara rağmen vakfın varisler arasında hangi anlaşmazlıklara sebep olduğu irdelenmiştir. Çalışmada ortaya çıkan yönetim boşluklarının yerinde incelenerek şahitlerin imzalı ve tasdikli ifadeleri ile birlikte üst mercilerce vakfiyeye uygun olarak hak sahiplerine tevdi edildiği ortaya konulmaya çalışılmıştır. Vakfın temel anlaşmazlıkları başta tevliyetin intikali, vakıf gelirlerinin paylaşımı ve evkaf muhasebesine zamanında gönderilmeyen gelirlerden doğan aksaklıkların giderilmesi hususunda yaşanan problemler ve çözümlerine yönelik teftişte yaşanan süreçlere de detaylıca yer verilmiştir. Bu sorunların çözüm mercileri olarak Osmanlı klasik döneminde Haremeyn Nezareti Müfettişliği tarafından bakılırken Evkaf-ı Hümayun Nezareti kurulduktan sonra nezarete bağlı Evkaf Müfettişliği Kalemi tarafından bakılmaya başlandığı görülmektedir.