20. YÜZYIL KAZAN TATAR EDEBİYATINDA KADIN HAKLARI SAVUNUCUSU BİR ŞAİR: AÇIKYÖZ

Authors : Fecri Yavi
Pages : 69-99
Doi:10.47089/iuad.1694954
View : 44 | Download : 23
Publication Date : 2025-06-30
Article Type : Research Paper
Abstract :Kazan Tatar Türkçesi, Türkçenin Kıpçak grubuna dâhil edilen zengin sözlü geleneğe ve köklü bir yazılı edebiyata sahip lehçelerinden biridir. Bu lehçeyle geçmişten bugüne çeşitli konularda sayısız eser yazılmıştır. Bunlardan biri de 1910 yılında Açıkyöz takma ismini kullanan bir şair tarafından yazılmış Bětsün Çapan, Küterělsün Yözden Perdeler “Bitsin Çarşaf Kalksın Yüzden Peçeler” isimli şiir kitabıdır. Eser, 20. yüzyıl Kazan Tatar edebiyatında kadınlara yönelik toplumsal eşitsizliklere, kadınların erkeklerden aşağı bir konumda tutularak çalışma hayatından ve sosyal imkânlardan mahrum edilmesine karşı yazılmıştır. Açıkyöz, kadınların Tatar toplumunda erkeklerden aşağı olmadığını, toplumsal statü bakımından bir farklarının bulunmadığını hem eserin ön sözünde hem de manzum kısımlarda sık sık dile getirmektedir. Dolayısıyla kadınların çarşaf giyerek yüzlerini peçeyle kapatmalarını anlamsız ve küçük düşürücü görmekte ve bu eski geleneğin son bulmasını arzu etmektedir. Eseri diline göre değerlendirecek olursak Arap harfli Kazan Tatar Türkçesiyle yazıldığı için Çağatay imlasının etkisiyle bugünkü Kazan Tatar Türkçesinden farklı dil özellikleri barındırdığını söyleyebiliriz. Bunlar, çalışmada ele alınmış ve metinden örneklerle incelenmiştir. Bu eser, 20. yüzyılın başlarında Kazan Tatar edebiyatında kadın haklarının ele alınıp savunulması açısından dikkate değer olmakla birlikte hem o dönemin çok ilerisinde bir konuyu işlemesi hem de geçiş dönemi Kazan Tatar Türkçesini aydınlatacak dil özellikleri barındırması yönüyle önem arz etmektedir. Bu tür eserler, Kazan Tatar edebiyatının diğer dünya milletlerinin edebiyatlarına karşı ayrıcalıklı hâle gelmesine yardımcı olmaktadır.
Keywords : Kazan Tatar Türkçesi, toplumsal eşitsizlikler, Çağatay imlası, kadın hakları, edebiyat

ORIGINAL ARTICLE URL