Sonsuz ile Sonlu Olanın Sürekliliği: Eş‘arî Kelâmında Bekâ Tartışmaları

Authors : Fatıma AKKAYA ÖĞE
Pages : 23-32
Doi:10.5152/ilted.2023.23278
View : 64 | Download : 23
Publication Date : 2023-06-30
Article Type : Research Paper
Abstract :Eş‘arî kelâmında, kadîm ve hâdis varlıklar için sürekliliği ifade eden bekâ kavramının mâhiyeti hakkında ihtilâf edilmiştir. Bekânın, bâkīnin varlığına zâit bir sıfat olduğunu kabul eden İmâm Eş‘arî insert ignore into journalissuearticles values(öl. 324/935-36); bu ihtilâflı meselenin bir tarafıdır. Bekâyı bir mâna olarak ispat konusunda İmâm Eş‘arî’ye, Ebû İshâk el-İsferâyînî’nin insert ignore into journalissuearticles values(öl. 418/1027); katıldığı görülmektedir. Meselenin diğer tarafını ise hayatının ilk dönemlerinde, Eş‘arî gibi düşünüp, bekânın mâna olarak ispatı görüşünü benimseyen ve sonrasında bu görüşü terk ederek bekânın varlığa döndüğünü ilk defa savunan Ebû Bekr el-Bâkıllânî insert ignore into journalissuearticles values(öl. 403/1013); temsil etmektedir. Bâkıllânî’den sonra mütekaddim dönem Eş‘arîlerinden İmâmü’l-Haremeyn el-Cüveynî insert ignore into journalissuearticles values(öl. 478/1085); ve müteahhir dönemden Fahreddin er-Râzî insert ignore into journalissuearticles values(öl. 606/1210);, Seyfeddin el-Âmidî insert ignore into journalissuearticles values(öl. 631/1233);, Kâdî Beyzâvî insert ignore into journalissuearticles values(öl. 685/1286); ve Seyyid Şerîf el-Cürcânî’ninde insert ignore into journalissuearticles values(öl. 816/1413); bekânın zâta zâit bir mâna olmasını nefyetmeleri ve bekâyı varlığın kendisi olarak görmeleri söz konusudur. Yani Eş‘arî kelâmında bekâ hakkındaki yaygın kanaat, bekânın zâit bir mâna olduğunun reddedilmesi olmuştur. Bu çalışmada Eş‘arî kelâmcıların, eserlerinden hareketle, bekânın mâhiyeti konusundaki görüşleri ortaya konacak ve bekânın zâit bir mâna olarak ispatı ve nefyi hakkında yürütülen tartışma yeniden kurgulanacaktır. Söz konusu tartışma, bekâyı zâta zâit bir sıfat olarak ispat eden Eş‘arî kelâmcıların ortaya koydukları “üç delil” ve bekânın zâit varlığını nefyedenler Eş‘arîlerin ispat durumunda ortaya çıkacağını belirttikleri “dört imkânsız durum” üzerinden işlenecektir. “Delil-itiraz-cevap” kurgusuyla ortaya konacak tartışmanın akabinde, bu tartışmada güçlü olan taraf hakkında bir tercihte bulunularak çalışma nihayete erdirilecektir.
Keywords : Kelâm, Eşariyye, Eşarî, Bâkıllânî, Bekâ, Bâkī

ORIGINAL ARTICLE URL