İŞGAL ALTINDAKİ FİLİSTİN TOPRAKLARI İLE İLGİLİ ULUSLARARASI YÜKÜMLÜLÜKLERİN İHLALİ İDDİALARI (NİKARAGUA/ALMANYA) DAVASININ DÜŞÜNDÜRDÜKLERİ: SİLAH TİCARETİ ANTLAŞMASI’NIN ETKİNLİĞİ VE DEVLET SORUMLULUĞU

Authors : Hilal Cecanpınar

Pages : 461-474

Doi:10.21492/inuhfd.1780427

View : 152 | Download : 178

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Uluslararası silah ticareti, yalnızca güç dengelerini değil, sivillerin korunmasına ilişkin insancıl hukuk normlarının uygulanabilirliğini ve devletlerin uluslararası sorumluluklarını da doğrudan etkilemektedir. 2013 yılında kabul edilen Silah Ticareti Antlaşması (STA), bu alandaki ilk küresel bağlayıcı çerçeve olmakla birlikte, uygulamadaki etkinliği tartışmalıdır. Nikaragua v. Almanya davası, bir devletin STA’ya taraf olmaması halinde antlaşmaya dayanamamasının doğurduğu hukuki sonuçları görünür kılmıştır. Mevcut literatürde dava çoğunlukla Soykırım Sözleşmesi ve Cenevre Sözleşmeleri bağlamında ele alınmış, STA’nın rolü ise sınırlı incelenmiştir. Bu makale, söz konusu boşluğu doldurarak davayı STA’nın etkinliği açısından değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada yöntem olarak normatif analiz benimsenmiş; Uluslararası Adalet Divanı içtihadı, STA hükümleri ve Uluslararası Hukuk Komisyonu (UHK)’nun 2001 Taslak Maddeleri birlikte incelenmiştir. Bulgular, STA’nın 6. ve 7. maddelerindeki mutlak yasaklar ve risk değerlendirmesi yükümlülüklerinin teorik olarak güçlü bir çerçeve sunduğunu; ancak belirsiz normatif ifadeler, yaptırım eksiklikleri, raporlama yükümlülüklerinin ihlali ve büyük silah ihracatçılarının taraf olmaması nedeniyle pratikte sınırlı işlev gördüğünü ortaya koymaktadır. Makalenin temel çıktısı, STA’nın eksikliklerinin devlet sorumluluğu hukuku aracılığıyla tamamlanabileceğini göstermesidir. Taraf devletler bakımından ihlaller doğrudan antlaşma temelli sorumluluk doğururken, taraf olmayan devletler bakımından yardım ve teşvik sorumluluğu (Taslak Maddeler m. 16) ve erga omnes yükümlülükler sorumluluğu gündeme getirmektedir. Bu yaklaşım, STA ile devlet sorumluluğu rejimini bütüncül bir çerçevede ele alarak, literatüre özgün bir katkı sunmaya çalışmaktadır.
Keywords : Silah Ticareti Antlaşması (STA), Uluslararası Adalet Divanı, Devletlerin Sorumluluğu, Erga Omnes Yükümlülükler, Özen Yükümlülüğü

ORIGINAL ARTICLE URL