ZİHİNLERE ATILAN MERMİ: SİHİRLİ MERMİ KURAMI PERSPEKTİFİNDEN DEZENFORMASYON

Authors : Ali Fikret Aydın

Pages : 1012-1032

Doi:10.47107/inifedergi.1737898

View : 174 | Download : 231

Publication Date : 2025-12-12

Article Type : Research Paper

Abstract :Kitle iletişim araştırmalarının erken dönemlerinde ortaya atılan Sihirli Mermi Kuramı, medya mesajlarının alıcılar üzerinde doğrudan, güçlü ve anında etkiler yarattığını öne sürmektedir. Kurama göre medya mesajları, alıcı bireylerin bilinçaltına işleyen “sihirli mermi” ya da “hipodermik iğne” gibi işleve sahiptir. Bu yaklaşım, özellikle bireylerin edilgen alıcılar olarak görüldüğü dönemlerde medya etkilerini açıklamak amacıyla kullanılmıştır. Günümüzde dijital medyanın ve bilhassa sosyal medyanın etkisinin artması, sihirli mermi kuramının dezenformasyon bağlamında yeniden değerlendirilmesine zemin hazırlamıştır. Dolayısıyla, kuramın dezenformasyon açısından günümüz iletişim süreçlerini açıklamada yeniden önem kazandığı söylenebilir. Dezenformasyon, kasıtlı olarak üretilen, çarpıtılmış veya tamamen uydurma bilgilerin medya yoluyla geniş kitlelere yayılması sürecini ifade etmektedir. Sosyal medya, bu tür içeriklerin hızla yayılmasına olanak tanımakta ve kullanıcıların bu içerikleri doğru kabul etmelerine sebep olmaktadır. Bu durum, bireylerin algılarını, tutumlarını ve davranışlarını etkileyerek sihirli mermi kuramının öngörüleriyle örtüşen bir tablo ortaya koymaktadır. Sahte içeriklerin paylaşım sıklığı arttıkça, dezenformasyonun etkisi de katlanarak büyümektedir. Bu çalışma, sihirli mermi kuramının temel varsayımlarını günümüz medya ortamında dezenformasyon bağlamında değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Özellikle sosyal medya üzerinden dolaşıma sokulan çarpıtılmış ya da sahte içeriklerin, insanların düşüncelerini ve davranışlarını kısa sürede etkileyebilme gücü, sihirli mermi kuramının öngörüleriyle örtüşmektedir. Kitleler, bu tür içeriklere maruz kaldığı ve eleştirel süzgeçten geçirmediği zaman, yanlış bilgiye inanma ve bu bilgiyi yayma eğiliminde olabilmektedir. Dolayısıyla, dezenformasyonun etkisi daha çok artmakta ve toplumsal açıdan bilgi kirliliği ortaya çıkmaktadır. Çalışma, sihirli mermi kuramı bağlamında dezenformasyonun işleyişini betimleyici bir yaklaşımla ele alarak kuramsal bir değerlendirme sunmaktadır.
Keywords : İletişim kuramları, sihirli mermi kuramı, dezenformasyon, manipülasyon, yapay zekâ.

ORIGINAL ARTICLE URL