15-16. Yüzyıl Trabzon’unda Fetih, Toplumsal Değişim ve Din

Authors : Fulya ÜSTÜN DEMİRKAYA, Serap DURMUŞ ÖZTÜRK
Pages : 2874-2890
Doi:10.15869/itobiad.874852
View : 63 | Download : 12
Publication Date : 2021-09-30
Article Type : Research Paper
Abstract :Kentler dini ve toplumsal sistemi sembolize eden yapılar olarak, değişime uğramaktadırlar. Değişimin tetikleyicisi olan sebep ve etkenler ne kadar doğru tespit edilirse değişimi anlamak ve yorumlamanın o kadar tarafsız olacağı açıktır. Bu açıdan erken dönem kentlerinde özellikle din toplum normu düzenleyicisi olarak işlerlik kazanır ve ideolojik fonksiyonlar görür. Mimariden sosyal örgütlenmeye, siyasetten, ekonomik yapılanmalara kadar birçok alanda din kendini hissettirmektedir. Mimari yapılar, sanat eserleri, yer isimleri, hukuki-siyasi, sosyo-kültürel, askeri, iktisadi alanlarda hep dini temeller, elemanlar, anlayışlar göze çarpmaktadır. Din kendini ibadet mekânı ve kutsal alanda ifade ederken; idari yapı ve iktidar, özelde bürokrasi ve ordu olarak tanımlayabileceğimiz yönetim mekanizması, kendini kenti kuşatan surlar ve bu surların içerisindeki saray, garnizon gibi yapılar ve bunların inşa edildikleri alanlarla maddileşmektedirler. Bu noktada ise din kavramının ideoloji ile olan bağı gündeme gelmelidir. Kuşatan tarafından kentte değişen idari yapı ile ortaya çıkan yeni güç dini, ekonomik, politik veya kentin yaşam tarzını dönüşüme zorlamakta, iktidar gücü ile değişen dini yapı ise kendini ibadet mekânı ve kutsal alanda ifade ederken, kimlik değişiminin yanında, mimariden sosyal örgütlenmeye, siyasetten, ekonomik yapılanmalara kadar birçok alanda kendini hissettirmektedir. Bu metin, Komnenos Hanedanlığı’nın başkenti Trabzon’un Komnenos Dönemi’nin ardından, köklü değişimleri beraberinde getiren ve fetih sonrası ideoloji-din bağlamında başka dönemi temsil eden Osmanlı hakimiyetini kapsamaktadır. Bu bağlamda metin Osmanlı fethinin ardından geçirdiği değişimi, Müslüman ve gayrimüslim cemaat açısından meydana gelen değişim yönünden ele alarak toplumsal değişimi gündeme getirmeyi amaçlamaktadır. Trabzon için düzenlenmiş dört tahrir defterinin varlığı, 15. yüzyıl sonuna kadar barındırdığı gayrimüslim nüfus ile fethin ardından meydana gelen değişim sürecinin izlenmesine olanak sağlamaktadır.
Keywords : Trabzon, Fetih, İdeoloji, Din, Toplumsal Değişim

ORIGINAL ARTICLE URL