Osmanlı İmparatorluğu’nda Su Arzı ve Çeşitliliğinin Sağlanmasında Bir Yöntem: Artezyen Kuyuları

Authors : H. İbrahim Gül
Pages : 887-910
Doi:10.15869/itobiad.1627627
View : 60 | Download : 54
Publication Date : 2025-06-30
Article Type : Research Paper
Abstract :Osmanlı İmparatorluğu’nda su ile ilgili üretilen bilimsel çalışmalar genellikle İstanbul ile sınırlı kalmıştır. Dersaadet’in su ihtiyacının karşılanması stratejik bir öneme sahiptir. Günümüzde su arzı, su ihalesi, kaynak sular, vakıf sular ve şirket suları ile ilgili çalışmalar yapılmıştır. Bununla birlikte kuyu suları Osmanlı vakıf sisteminde önemli bir yer tutar. Ancak bu çalışmaların hiçbirinde artezyen kuyularına değinilmemiştir. Dolayısıyla artezyen kuyuları ile su arzı ilk defa bu çalışmada ortaya konmuştur. Konunun anlaşılması için öncelikle Osmanlı su kaynakları ve su sağlama yöntemlerine kısaca değinilmiş sonra ana gövdeyi oluşturan artezyen kuyuları ile su konusu işlenmiştir. Ana kaynak olarak Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri’nde bulunan Osmanlı arşiv belgeleri temel alınmış ve artezyen kuyularının su sorunun giderilmesindeki katkısı gösterilmeye çalışılmıştır. Diğer kaynaklar ise İstanbul Su Külliyatı ve su alanında yapılmış tez, kitap ve makalelerden yararlanılmıştır. Çalışma sonrasında özellikle Osmanlı Arap yarımadasında kuyu suyunun ne kadar önemli olduğu ortaya çıkmıştır. Libya, Yemen, Suriye, Irak gibi bölgelerde yapılan artezyen çalışmaları suya erişimde önemli bir rol oynamıştır. Bununla birlikte artezyen kuyuları başta İzmir, İstanbul ve Selanik olmak üzere diğer şehirlerde su açığını kapamada destek olmuştur. Önceleri ihtiyaçtan açılan bu kuyular daha sonra 20. yüzyılla birlikte bir sektör haline gelmiş ve müteşebbisler tarafından bir ticari faaliyet haline dönüştürülmüştür. “Artezyen Kuyuları Hafriyatı ve Maadin-i Sondaj Ameliyatı Osmanlı Anonim Şirketi” bu alanda faaliyet yürüten bir şirket olarak hicri 1263 miladi 1918’de kurulmuştur. Bu şirket %100 yerli sermaye yapısı ile dikkat çekmektedir. Şirket ortakları tamamı farklı meslek gruplarından oluşan Türklerdir. Osmanlı su meselesi ağırlıklı olarak İstanbul üzerinden araştırıldığından ve su ile ilgili birkaç çalışma olmasına rağmen İmparatorluğun genelinde su arzının
Keywords : Su, Artezyen Kuyusu, Arz, Osmanlı

ORIGINAL ARTICLE URL