Güç Dağılımı ve Kamplaşma: Dünya Savaşlarının Yapısal Bir Analizi

Bu çalışma, uluslararası sistemde meydana gelen kamplaşma olgusunu, mevcut kutupluluk literatürünün sınırlılıklarını ortaya koyarak, yapısal bir düzlemde açıklamak gayretindedir. Uluslararası sistemi yapısal düzeyde ele alan yaklaşımlar; genellikle tek kutuplu, iki kutuplu ve çok kutuplu sistemlerin aktörleri nasıl yönlendireceği ve bu durumun devlet davranışlarını nasıl etkileyeceğini tartışmaktadırlar. Fakat kutupluluk literatürü olarak adlandıracağımız bu çalışmaların geneli, uluslararası sistemi ele alırken yalnızca aktör sayısına odaklanma gibi bir eğilim göstermektedirler. Bu durum, sistemdeki kutup sayısı değişmediği hâlde değişen devlet davranışlarının göz ardı edilmesini de beraberinde getirmektedir. Bu yönüyle, uluslararası sistemde aktörlerin kimi zamanlarda dengeleme motivasyonu ile ittifaklara sıkıca bağlanıp (chain-ganging) kamplaşma sürecini ortaya çıkartmaları, kimi zaman da dengeleme işini diğer aktörlere devredip (buck-passing) ittifaklardan uzaklaşmaları gibi farklı davranışların tümü istikrarsızlık olarak görülmekte ve detaylı bir incelemeye tabi tutulmamaktadır. Bu noktada, çeşitli değerlendirmeler ortaya koyan saldırı-savunma dengesi teorisyenleri ise, çoğunlukla konuyu sistem düzeyinden birim düzeyine indirgemektedir. Bu durum, sistemdeki aktör sayısı değişmemesine rağmen değişen devlet davranışlarına neden olan yapısal faktörlerin ne olduğu sorusunu akla getirmektedir. Bu çalışma, uluslararası sistemdeki aktör sayısı değişmemesine rağmen değişen aktör davranışlarını anlayabilmek için yalnızca aktör sayısına değil, aktörler arasındaki güç dağılımına da bakılması gerektiğini öne sürmektedir. Kamplaşma konusunu yapısal bir değerlendirme ile açıklamak gayretinde olan bu çalışma, değişen aktör davranışlarını analiz etmek adına güç dağılımının simetrisi ve asimetrisi üzerinden yeni bir çerçeve ortaya koymaktadır. Bu yönüyle, gücün aktörler arasında kabaca eşit dağıldığı durumlar ile gücün bir taraf lehine üstün olduğu durumların aktör davranışları üzerindeki etkileri incelenmektedir. Bu doğrultuda teorik iddiaların test edilebilmesi için aynı sistem koşullarında meydana gelen iki büyük dünya savaşı, örnek vakalar olarak belirlenmiştir. Çalışmanın hipotezlerini sınamak adına, I. Dünya Savaşı’nda aktörlerin sıkı ittifaklar yaparak kamplaşması, II. Dünya Savaşı’nda ise aktörlerin ittifaklardan kaçınma eğilimleri değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, uluslararası sistemdeki devlet davranışlarını anlamada yalnızca kutup sayılarının değil, güç dağılımının temel yapısal faktör olduğunu göstermektedir.