Osmanlı Arşivlerinde II. Abdülhamid Dönemi Osmanlı Devleti’nden İran’a Göçler

Sultan II. Abdülhamid döneminde Osmanlı Devleti hem göç alan hem de göç veren bir ülke haline gelmiştir. Bu dönemde göç olayları, siyasi ve sosyolojik faktörlerin etkisiyle artmıştır. Literatürde dışa yönelik göç hareketleri konusunda bir boşluk gözlemlenmektedir. Bu çalışma, Osmanlı Devleti’nden İran’a yönelik göç hareketlerini tetikleyen yerel ve uluslararası dinamikleri incelemekte ve iki ülke siyasetine olan etkilerini Osmanlı arşivlerinden yararlanarak tartışmaktadır. Osmanlı Devleti ile uluslararası aktörler arasındaki savaşlar, özellikle 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonrasında İran’a göç olgusunu etkileyen temel faktörlerden biri olmuştur. Yerel yönetimlerin aşiretlere müdahale etmesi ve İran’ın Osmanlı topraklarındaki propaganda faaliyetleri de göç hareketlerine yol açan diğer etkenlerdir. II. Abdülhamid, Osmanlı coğrafyasındaki sorunları fark ederek bazı politikalar geliştirmiştir. Doğu Anadolu\\\'daki kalabalık aşiretlerle iş birliği yaparak, Şii ve Ermeni tehditlerini kontrol altında tutmaya çalışmıştır. Ayrıca, Osmanlı-İran sınırındaki konargöçer aşiretlerin sürekli yer değiştirmesi, demografi ve sınır güvenliği açısından önemli bir gündem oluşturmuştur.