İran’da Muhafazakârlar ve Reformistler Arasında Siyasal Mücadelenin Dönüşen Dinamikleri

1979 İran İslam Devrimi, ülkeyi monarşiden İslam hukuku ve Şii teolojisine dayalı teokratik bir yapıya dönüştürmüştür. Velayet-i Fakih doktrini temelinde şekillenen bu sistem, muhafazakârlarla reformistler arasındaki çatışmanın merkezi haline gelmiştir. Muhafazakârlar, devrimin değerlerini koruma amacıyla yargı, güvenlik güçleri, medya ve çeşitli kurumlar üzerinde güçlü bir kontrol sağlamış; reformistler ise 1980’lerden itibaren demokratik bir yapıya geçiş talepleriyle entelektüel çevrelerden ve farklı toplumsal kesimlerden geniş destek bulmuştur. Hatemi’nin 1997’de cumhurbaşkanı seçilmesiyle, reform hareketi ivme kazanmışsa da bu girişimler muhafazakârların müdahaleleriyle sınırlanmıştır. 2009’daki Yeşil Hareket, rejimin meşruiyetine yönelik ciddi bir meydan okuma olmuş; ancak Ruhani’nin 2013-2021 dönemindeki ılımlı politikaları, muhafazakâr baskılar nedeniyle tam anlamıyla hayata geçirilememiştir. 2021’de Reisi’nin cumhurbaşkanı seçilmesiyle muhafazakârlar, devlet üzerindeki kontrollerini yeniden pekiştirmiştir. 2024’te ise Pezeşkiyan’ın zaferi, reformistlerin yeniden güç kazanma potansiyelini ortaya koymuştur. Bu çalışma, muhafazakârların teokratik meşruiyeti koruma çabaları ile reformistlerin demokratik meşruiyet talebi arasındaki çatışmanın İran’ın siyasal, sosyal ve ideolojik dengeleri üzerindeki etkilerini kapsamlı bir şekilde analiz etmektedir.