19. YÜZYILDA DENİZ YOLUYLA HAC: OSMANLI DÜZENLEMELERİ VE ULUSLARARASI TARTIŞMALAR

Authors : Faruk Taşkın

Pages : 1-22

View : 110 | Download : 505

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu makale, 19. yüzyılın son çeyreğinde Osmanlı İmparatorluğu’nun deniz yoluyla hac taşımacılığı üzerinde kurduğu idari ve sağlık düzenlemeleri ile bu düzenlemelerin uluslararası boyutta yarattığı diplomatik tartışmaları analiz etmektedir. Osmanlı Devleti, artan hacı trafiği, deniz taşımacılığı güvenliği ve bulaşıcı hastalıkların yayılma riskine karşılık olarak, 1878 ve 1888 yıllarında yeni Deniz Yoluyla Hac Taşımacılığı Yönetmelikleri hazırlamıştır. Yönetmelikler, gemilerdeki yolcu kapasitesine, su ve gıda teminine, sağlık kontrollerine ve hacıların güvenliğine dair ayrıntılı hükümler içermektedir. Ancak bu düzenlemeler, başta İngiltere ve Hollanda olmak üzere deniz taşımacılığı yapan diğer devletlerin tepkisini çekmiş ve İstanbul Sıhhiye Meclisi’nde uzun süren tartışmalara yol açmıştır. Tartışmalar, hukuki yetki alanları, cezaların hangi mahkemeler tarafından uygulanacağı ve Osmanlı ile yabancı devletler arasındaki denge konularında yoğunlaşmıştır. İngiltere, Hindistan’a ait düzenlemelerin esas alınmasını ve kendi konsolosluk mahkemelerinin yetkili olmasını savunurken, Osmanlı Devleti düzenlemelerin yalnızca kendi yetki sahasında geçerli olması gerektiğini ileri sürmüştür. Hollanda ise düzenlemelerin uluslararası bir sözleşmeye dayandırılmasını talep etmiştir. Bu süreç, Osmanlı modernleşme çabalarının uluslararası sağlık rejimleriyle uyum sağlama girişimlerini, aynı zamanda egemenlik ve diplomasi alanındaki karmaşık dengeleri ortaya koymaktadır. Osmanlı Devleti’nin deniz yoluyla hac taşımacılığına yönelik düzenlemeleri hem sağlık güvenliği hem de uluslararası denge açısından kritik bir örnek teşkil etmiştir. Makale, Osmanlı idaresinin sağlık düzenlemeleri ve uluslararası sağlık protokolleri arasındaki etkileşimleri, bu süreçteki diplomatik yazışmalar ve Sıhhiye Meclisi tartışmaları üzerinden kapsamlı biçimde incelemektedir. Çalışmada, temel kaynak olarak İngiliz arşiv (British Foreign Office) belgelerinden elde edilen diplomatik yazışmaların yanı sıra ikincil literatürden yararlanılmıştır.
Keywords : Osmanlı İmparatortulu, Hac Taşımacılığı, Sağlık Düzenlemeleri, Uluslararası Diplomasi, Egemenlik

ORIGINAL ARTICLE URL