Eş'arî Kelâmının Kırılma Noktası: Cüveynî'nin Yöntem Eleştirileri

Authors : Ömer TÜRKER

Pages : 1-23

View : 62 | Download : 16

Publication Date : 2008-01-01

Article Type : Research Paper

Abstract :Kelâm tarihçileri, Eş‘arî kelâmının Gazzâlî öncesi dönemine mütekaddimîn ve Gazzâlî sonrası dönemine de müteahhirîn adını verirler. İlk kez İbn Haldûn tarafından yapılan ve çağdaş kelâm tarihi çalışmalarının da genel çerçevesini oluşturan bu ayrıma göre Ebü’l-Hasan el-Eş‘arî, hicrî ilk üç yüzyılda öne sürülen kelâmî görüşler içinde orta bir yol bularak teşbihi reddetmiş; tenzihi, selefin tenzih anlayışıyla sınırlamış, manevî sıfatları kabul etmiş, manevî ve nefsî sıfatları aklî ve naklî delillere dayanarak ispat etmiştir. Eş‘arî’nin talebeleri onun bu yolunu takip etmişler, daha sonra Bâkıllânî bu yolu yeniden gözden geçirerek delillerin ve kıyasların dayandığı aklî öncüller ile bu öncüllere dayanarak ispatlanan akîdeleri ayrıştırmıştır. Ancak Bâkıllânî, dinî akidelerle ilgili inanç zorunluluğunu bu akideleri ispatta kullanılan aklî öncüllere de taşıyarak delil ile medlûl arasında zorunlu bir ilişki kurmuş ve “delilin çürütülmesinin medlûlün de çürütülmesi anlamına geleceğini” iddia etmiştir.
Keywords : Cüveynî, metot, nedensellik, kelam, ahval

ORIGINAL ARTICLE URL