Sultan-Paşa Kroniklerini Yeniden Düşünmek: Mustafa es-Safavî el-Kal‘âvî ve Eseri Üzerine Bir İnceleme

Mısır XVIII. yüzyılın son çeyreği ile XIX. yüzyılın ilk çeyreğinde önemli gelişmelere tanıklık etmiştir. Memlük beylerinin yönetimde öne çıkarak söz sahibi oldukları yüzyılın son çeyreği 1798’de Mısır topraklarının Fransızlar tarafından işgaliyle farklı bir boyuta geçmiştir. İşgal süreci ve sonrasındaki kaotik durum 1805’te Kavalalı’nın vali olmasına kadar sürmüştür. Mehmed Ali Paşa dönemi ise Mısır’ın hiçbir zaman şahit olmadığı birçok hızlı ve yıkıcı gelişmeyi beraberinde getirmiştir. Bu makale, geçiş döneminin görgü tanığı olan Mısırlı tarihçi Mustafa es-Safavî el-Kal‘âvî ve Safvetü’z-Zamân fî men Tevellâ alâ Mısr min Emîr ve Sultân isimli eserini muhteva ve yazım usulü açısından ele almaktadır. Araştırmamız bu eserin sultan-paşa kronik geleneğinin son halkası olduğunu ileri sürmekte ve bu tarz kroniklerin güçlü ve zayıf yönlerini tartışmaya açmaktadır. Çalışma aynı zamanda sultan-paşa kronik geleneğinin muhtemel siyasi ve zihni arka planını ortaya koymayı hedeflemektedir.