Ortak Mahlas Sorununun Farklı Bir Tezahürü: Ali Emirî`nin Tahmislerinin Aidiyeti Üzerine

Authors : Gökhan Coşgun

Pages : 1406-1440

Doi:10.34083/akaded.1575351

View : 119 | Download : 126

Publication Date : 2024-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Bir şairin kimliğinin belirlenmesinde ve diğer şairlerden ayırt edilmesinde etkin olan en önemli hususlardan biri hiç şüphesiz eserlerinde tercih ettiği mahlasıdır. Kadim bir sanat geleneğinin hem icracıları hem de taşıyıcıları olan şairler, istemeseler de müşterek mahlas kullanımından kurtulamamışlardır. Edebiyat tarihimizde ve alanla ilgili araştırmalarda ortak mahlas tercihinden kaynaklı hatalar yapılmış, pek çok şairin hayatı, eserleri ve şiirleri başka şairlere mal edilmiştir. Bu bağlamda şiirlerinde “Necîb” mahlasını kullanan iki şairden Sultan III. Ahmed ile Eşrefzâde Abdülkâdir’in de şiirleri karıştırılmış, Eşrefzâde’nin birçok şiiri Sultan III. Ahmed’e atfedilmiştir. Bu karışıklığın Osmanlı’nın son döneminde yetişen mudakkik bir âlim olan Ali Emîrî’nin eliyle yapılmış olması ortak mahlas sorunun edebiyat araştırmaları için ne denli önemli olduğunu göstermektedir. Söz konusu şiirlerin karışmasına sebebiyet vermesiyle birlikte Ali Emîrî, hanedana olan bağlılığının ve muhabbetinin bir tezahürü olarak Sultan III. Ahmed’e ait olduğunu düşündüğü 52 manzumeyi tahmis/tesdis/terkib etmiş, her manzumenin başında Sultan’ı ağdalı bir dille öven nesir bölümleri eklemiştir. Bu çalışmada söz konusu 52 manzumenin şekil ve muhtevası üzerinde kısaca durulduktan sonra, manzumelerin zemininde kullanılan şiirlerin hangi şaire ait olduğu tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu kapsamda Sultan III. Ahmed’in şiirlerine yazıldığı düşünülen 52 tahmis/tedis/terkibin 39’unda zemin şiir olarak Eşrefzâde’nin şiirlerinin, geriye kalan 13 şiirde ise Sultan’a ait şiirlerin, zemin şiirler olarak kullanıldığı tespit edilmiştir. Dolayısıyla Ali Emîrî’nin, Sultan III. Ahmed’in şiirlerinden çok Eşrefzâde’nin şiirlerini tazmin ettiği görülmüştür. Bu çalışmayla hem Ali Emîrî’nin aslında kimin şiirlerini tazmin ettiğinin ortaya çıkarılması hem de Sultan III. Ahmed’in edebî yönünü ele alan hemen hemen bütün çalışmalardaki bu konudaki hatalı bilgilerin yeniden gözden geçirimesi gerektiği hususu dikkatlere sunulacaktır.
Keywords : Kasik Türk Edebiyatı, Ortak Mahlas, Tahmis, Necîb, Sultan III. Ahmed, Eşrefzâde Abdülkâdir, Ali Emîrî

ORIGINAL ARTICLE URL