Harezm Türkçesi Metinlerinde Organ Adları Söz Varlığı

Authors : Serkan Cihan

Pages : 1903-1930

Doi:10.34083/akaded.1707280

View : 170 | Download : 202

Publication Date : 2025-11-23

Article Type : Research Paper

Abstract :Harezm Türkçesi dönemine ait yazılı metinlerin günümüze ulaşabilen örnekleri oldukça sınırlıdır. Bu sınırlılığa paralel olarak, söz konusu metinler üzerine gerçekleştirilen bilimsel çalışmalar da nicelik açısından yeterli düzeye ulaşamamıştır. Dönemin edebî ürünlerinin büyük bir kısmı dinî-felsefi içerikli olmakla birlikte, bu metinler arasında iki önemli sözlük çalışması olan Mukaddimetü’l-Edeb ve İbn-i Mühennâ Lûgati de yer almaktadır. Bu sözlüklerden özellikle Mukaddimetü’l-Edeb, Harezm Türkçesi söz varlığının tespiti ve incelenmesi bakımından temel başvuru kaynaklarından biri niteliğindedir. Bu çalışmanın konusunu teşkil eden organ adları üzerine, Harezm Türkçesi metinleri bağlamında bugüne kadar kapsamlı herhangi bir araştırma yapılmamıştır. Bu doğrultuda çalışmanın amacı, döneme ait metinlerde yer alan organ adlarını tespit ederek bu alandaki söz varlığını ortaya koymak ve değerlendirmektir. Organ adları, bir dilin temel söz varlığı içerisinde yer aldığından, bu unsurların tarihî metinlerdeki izleri dilsel gelişim açısından önem arz etmektedir. Harezm Türkçesi metinleri üzerinde yapılan taramalar sonucunda, aynı kelimenin farklı yazımları hariç tutulduğunda, 124 organ adı ve bu adlara ilişkin kelime grubu tespit edilmiştir. Bu kelime ve kelime gruplarından bir kısmı günümüze ulaşamamış, bazıları ise yalnızca döneme özgü metinlerde kullanım alanı bulmuştur. Ancak bu organ adlarından büyük çoğunluğu aynı ya da farklı biçimlerle günümüzde kullanılmaya devam etmektedir. Çalışmada, tespit edilen bu organ adları incelenecek, ilgili noktalarda etimolojik yönden değerlendirilecek, tarihî metinlerdeki kullanımları ve günümüzdeki durumları mukayeseli olarak ele alınacaktır.
Keywords : Harezm Türkçesi, organ adları, söz varlığı, Orta Türkçe

ORIGINAL ARTICLE URL