İslam Akit Sistematiği: Kâsânî Örneği

Authors : Ahmet Güneş
Pages : 521-551
View : 23 | Download : 70
Publication Date : 2016-04-30
Article Type : Research Paper
Abstract :İslam akit teorisinin temeli, İslam akit sistematiğidir. İslam akit sistematiğinde Kâsânî kendi adıyla anılmaya değer bir ekoldür. Akit sistematiğinde, irade beyanı akdin rüknüdür. İcap ve kabul, icap ve kabulde kullanılan lafızlar, lafızların siygası ve icap-kabulün sıfatı rüknün unsurlarıdır. Rüknün şartlarını ise in’ikat, nefâz, sıhhat ve lüzum şartları oluşturur. İn’ikat şartları tarafların ehliyeti, sayısı ve ma’kûdu aleyhten (mahal) ibarettir. Kabulün icaba uygunluğu ve akit meclisi irade beyanıyla ilgili olmakla birlikte, in’ikat şartları kapsamında değerlendirilir. İrade beyanın taraflardan sadır olup ma hallinde vuku bulmasıyla akit hukuki varlık kazanır. Nefâz şartları ise mülkiyetsizlik veya velayetsizlik ile hakku’l-gayrdan ibarettir. Buna göre akdin taraflarının tasarruf ehliyeti in’ikat şartı, tasarruf yetkisi ise nefâz şartı kabul edilir. Rükün ve in’ikat şartlarında eksiklik varsa akit gayri mün’akittir, bâtıldır. Rükün ve in’ikat şartlarında eksiklik yok ise akit mün’akittir. Mün’akit bir akdin nefâz şartlarındaki ek siklik akdi mevkûf yapar. Mevkûf akit, yetkili kişi tarafından onaylanmazsa bâtıl, onaylanırsa nâfiz olur. Hanefilere göre in’ikat ve nefâz şartları rüknün asli unsuru, sıhhat şartları ise tali (vasıf) unsuru olarak sistematize edilir. Sıhhat şartları genel sıhhat şartları ve özel sıhhat şartları şeklinde iki kısımdan oluşur. Genel sıhhat şartlarının birinci maddesini akdin mün’akit ve nâfiz olması oluşturur. Kâsânî’ye göre, gayri mün’akit akit nefâzla nitelenemediği gibi, mevkûf akit de sıhhat ve fesatla nitelenemez. Sıhhat şartları gibi lüzum şartları da akdin mün’akit ve nâfiz olmasına dayanır. En önemli özelliğiyle lüzum şartı akit sistematiğinin bir merhalesi olmaktan ziyade, sahih bir akitte muhayyerlik bulunup bulunmamasını tanımlar. Zaten fâsit akitte lüzum şartına bakılmaya gerek duyulmaz. Sahih akitte kabz, akdin tamamiyetini ve istikrarını sağlar. Feshi kabil olan sahih lazım bir akit, tarafların karşılıklı rızaları ile bozulabilir (ikâle).
Keywords : Akit, Rükün, İn’ikat, Nefâz, Sıhhat, Lüzum, Kâsânî

ORIGINAL ARTICLE URL