Abbâsî Veziri Avnüddîn Ebü’l-Muzaffer İbn Hübeyre’nin Fakîhliği ve İhtilâfu’l-Eimmeti’l-Ulemâ Adlı Eseri

Authors : Nureddin Tortop

Pages : 543-571

Doi:10.59777/ihad.1667230

View : 51 | Download : 31

Publication Date : 2025-06-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma, Abbâsî veziri Avnüddîn Ebü’l-Muzaffer İbn Hübeyre’nin fakîhliği ve İhtilâfu’l-eimmeti’l-ulemâ adlı eseri üzerine bir değerlendirme sunmaktadır. İbn Hübeyre, sadece devlet idaresinde önemli bir konuma sahip bir vezir değil, aynı zamanda İslam hukuku alanında derin bilgiye sahip bir fakîh olarak öne çıkmaktadır. Eserinde, dört büyük mezhebin (Hanefî, Mâlikî, Şâfiî ve Hanbelî) görüşlerini mukayeseli bir şekilde ele alarak mezhepler arası farklılıkları sistematik biçimde incelemiştir. Makale, öncelikle İbn Hübeyre’nin tahsil hayatına ve siyasi kariyerine odaklanarak onun Abbâsî Devleti’ndeki rolünü açıklamaktadır. Ardından, onun ilmî yönü ve hukuk alanındaki katkıları ele alınmıştır. İhtilâfu’l-eimmeti’l-ulemâ, özellikle mezhep içi ve mezhepler arası ihtilafları çözümlemeye yönelik bir metot geliştirmesi bakımından dikkate değerdir. İbn Hübeyre, farklı mezheplerin görüşlerini aktarırken tarafsız bir dil kullanmıştır. İbn Hübeyre, Hanbelî mezhebine mensup olmakla birlikte, diğer mezheplerle kurduğu ilişkilerde hoşgörülü bir yaklaşım benimsemiş ve mezhepler arası diyaloğu teşvik etmiştir. Özellikle Hanefî, Şâfiî ve Mâlikî fakîhlerle gerçekleştirdiği münazaralar, onun hem ilmî birikimini hem de geniş perspektifini ortaya koymaktadır. Teorik bilgiyle yetinmeyip uygulamaya dönük bir ilim anlayışına sahip olan İbn Hübeyre, vezirliği döneminde hukuk sistemini güçlendirmek adına yargı teşkilatında reformlara imza atmış ve kadıların eğitimi üzerinde titizlikle durmuştur. Onun medreselerde gerçekleştirdiği nitelikli düzenlemeler, nitelikli fakîhlerin yetişmesine zemin hazırlamıştır. Çalışma, İbn Hübeyre’nin metodolojisini analiz ederek onun fıkıh anlayışını ve mezhepler arası mukayese yöntemini açıklamaktadır. İbn Hübeyre, İslam hukukunda bir uzlaşma ve diyalog zemini oluşturmayı hedeflemiş, mezheplerin görüşlerini sadece aktarmakla kalmayıp bunları bir araya getirerek ortak noktaları vurgulamıştır. Bu yönüyle, eseri yalnızca bir fıkıh kitabı olmanın ötesinde, mukayeseli İslam hukuku çalışması niteliği taşımaktadır. Sonuç olarak bu çalışma, İbn Hübeyre’nin ilmî mirasını ve İhtilâfu’l-eimmeti’l-ulemâ’nın İslam hukuk edebiyatındaki yerini değerlendirerek, bu eserin mezhepler arası anlayışı geliştirmeye yönelik önemli bir katkı sunduğunu ortaya koymaktadır. İbn Hübeyre’nin hem siyasi hem de ilmî yönü, onun İslam dünyasındaki etkisini daha iyi anlamamıza yardımcı olmaktadır.
Keywords : İslam Hukuku, Mukayeseli İslam Hukuku, Abbâsîler, Hanbelî Mezhebi, Avnüddîn İbn Hübeyre, İhtilâfu’l-Eimmeti’l-Ulemâ

ORIGINAL ARTICLE URL