Hukuki ve Dini Metinlerde Aşırı Yorum: Serbest Hukuk Ekolü ile Dini Metinlere Çağdaş Yaklaşımların Mukayesesi

Authors : Temel Kacır

Pages : 325-359

Doi:10.59777/ihad.1731721

View : 315 | Download : 175

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Anlam ve yorumun temelini oluşturan metin, aynı zamanda yorumcuya dair bir sınır çizmektedir. Yorumla aşırı yorumu, te’ville tahrifi birbirinden ayıran bu sınır, bir yönüyle yoruma nesnellik kazandırmaktadır. Bütün metinler için önem arz eden bu durum, özel yapı ve işlevleri sebebiyle hukuki ve dini metinler için daha da ehemmiyetli hale gelmektedir. İlk dönemlerden itibaren hukuki ve dini metinlerin yorumunda genel olarak gözetilen bu hassasiyetin, zaman içerisinde ortaya çıkan farklı yaklaşımlar tarafından ihmal edilmeye başlandığı bilinmektedir. Hukuki metinlerin yorumunda aşırı yorum yaklaşımını temsil edenlerden biri, XIX. yüzyılın sonlarıyla XX. yüzyılın başında Almanya’da ortaya çıkan Serbest Hukuk Ekolü’dür. Dini metinlerin yorumunda ise geleneksel yorum metotlarıyla çağın ihtiyaçlarına cevap verme imkânının bulunmadığını iddia eden ve modern dünyadaki sorunlara çözüm üretecek yeni bir yorum yöntemi geliştirilmesinin zorunlu olduğunu ileri süren Fazlurrahman (öl. 1988) ve Hasan Hanefî (öl. 2021) gibi çağdaş araştırmacıların yaklaşımları buna örnek olarak gösterilebilir. Nassı yorumlarken nassın zahirî anlamını tamamen devre dışı bırakan adı geçen araştırmacılar, olgunun değişmesiyle hükümlerin değişeceğini kabul ederek yorumcuya sınırı belli olmayan bir alan açmışlardır. Hukuki ve dini metinleri/nasları anlama ve yorumlamada metnin/nassın otoritesini görmezden gelerek yorumu ve yorumcuyu merkeze alma ve metni/nassı aşırı yorumlama ortak paydasında birleşen görüşleriyle eleştiri konusu olan her iki yaklaşımın mukayeseli olarak incelenmesi ve önerilerindeki yapısal problemlerin ortaya konulması önem arz etmektedir. Daha önce bu türden bir çalışma yapılmamış olmasının yanı sıra bu makalenin temel hareket noktalarından birisi de adı geçen yorum metotları çerçevesinde ileri sürülen fikirlerin zemin hazırladığı yorum kargaşasını ortaya koymak ve bunun nedenlerini tahlil etmektir. Bu çalışmada kronolojik sıralama dikkate alınarak öncelikle Serbest Hukuk Ekolü’nün, daha sonra çağdaş yorumcuların fikirlerine yer verilmiştir. Ana eksenden uzaklaşan her iki yaklaşımın görüşlerinin daha iyi görülebilmesi adına modern hukuk ile İslâm hukukundaki yorum süreci genel hatlarıyla ortaya konulmaya çalışılmıştır. Daha sonra mezkûr yaklaşımların görüşleri mukayeseli olarak incelenmiş ve buradaki asıl sorunun, yöntem/sizlik ve öznellik problemi olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Keywords : İslâm Hukuku, Serbest Hukuk Ekolü, Hukuki Yorum, Fazlurrahman, Hasan Hanefî

ORIGINAL ARTICLE URL