12./18. Yüzyıl Medine’sinde Bir Hanefî Muhaddis: Muhammed Saîd Sefer’in İlmî Kariyeri ve Risâlet’ül-hüdâ Adlı Şiiri

Authors : İrfan İnce

Pages : 223-256

Doi:10.59777/ihad.1741093

View : 110 | Download : 106

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma, 12./18. yüzyıl Medine şehrinin nispeten az tanınan alimlerinden Muhammed Saîd Sefer’in ilmi kişiliği ve Risâletü’l-hüdâ fi’t-tibâ‘i’n-nebiyyi’l-muktedâ adlı şiiri çerçevesinde hadis-fıkıh ilişkisine dair düşüncelerini incelemektedir. Hicaz’ın bazı ileri gelen alimleri veya ulema gruplarını konu edinen önceki çalışmalar, 11–12./17–18. yüzyıllarda Mekke ve Medine’nin özellikle hadis ilimleri açısından önemli bir merkez hâline geldiğini ortaya koymuştur. Bu bağlamda makale, mevcut araştırmada öngörülen kapsam dahilinde ele alınmamış bir Medineli alim olan Muhammed Saîd’in ilmi kariyerini ve düşüncelerini inceleyerek mevcut literatüre katkı sunmayı amaçlamaktadır. Araştırmada öncelikle Muhammed Saîd’e dair biyografik bilgiler, ders aldığı hocalar, bir kısmıyla olan ilişkisinin derinliği, Medine uleması içindeki konumu ve eserleri ele alınmıştır. Ayrıca, Muhammed Saîd’in ilmi kariyeri, Osmanlı hâkimiyetindeki Medine’nin çok katmanlı sosyal ilişkiler ağı içinde, askeri bir görevden ilmiyeye geçişi ve bu alandaki yükselişi çerçevesinde değerlendirilmiştir. Muhammed Saîd’in Sünnet’e ittibâ ve mezhep görüşleriyle çatıştığı düşünülen yerlerde hadislere öncelik verilmesi temasını işleyen Risâletü’l-hüdâ adlı şiiri, yazarın düşünce dünyasında öne çıkan meseleler ve bunlar karşısındaki tutumunu ortaya koymak üzere analiz edilmiştir. Bu bağlamda, ilk bakışta Sünnet’e ittibâ, mezhebe bağlılık ve bidat eleştirileri konularında benzer bir tutuma sahip olduğu düşünülebilecek Muhammed b. Abdülvehhâb’ın (ö. 1206/1792) düşünce ve eylemlerine dair yaklaşımı, ona karşı kaleme alınan ilk fetvaya yazdığı takriz üzerinden değerlendirilmiştir. İnceleme sonunda, Muhammed Saîd’in şiirinde sergilediği tutum ve savunduğu görüşlerin, Ebü’l-Hasen es-Sindî el-Kebîr (ö. 1139/1726-7), Muhammed Hayât es-Sindî (ö. 1163/1149-50) ve Ebü’l-Hasen es-Sindî es-Sağîr (1187/1773) gibi ileri gelen Medine ulemasının içinde yer aldığı, hadisin fıkıh başta olmak üzere şer’î ilimlerdeki konumunu öne çıkaran bir ulema grubunun düşüncelerini yansıttığı gösterilmiştir. Sonuç olarak çalışma, 12./18. yüzyıl İslam dünyasında görünür hâle gelen “ihyâ hareketleri” ve bu bağlamda temel kaynaklara dönüş düşüncesi içinde Sünnet bilgisinin rolünün daha iyi anlaşılmasına, bu sürecin az tanınan aktörlerinden birinin ilmi kariyeri ve düşünceleri üzerinden katkı sunmayı amaçlamaktadır.
Keywords : İslam Hukuku, Mezhep Eleştirisi, 12/18’inci Yüzyıl, İhya Hareketleri, Hadis-Fıkıh İlişkisi, Muhammed Saîd Sefer

ORIGINAL ARTICLE URL