Hanefî Usûl Literatüründe Sahâbî Kavlinin Hücciyetini Teyit Amaçlı Zikredilen Fer‘î Meselelerin Tahlili

Authors : İsmail Kaça
Pages : 491-528
Doi:10.59777/ihad.1752124
View : 148 | Download : 192
Publication Date : 2025-12-30
Article Type : Research Paper
Abstract :Sahâbî kavlinin hüccet değeri erken dönemlerden itibaren İslam hukukçuları arasında tartışılmış; deliller hiyerarşisindeki yeri hakkında mezhepler arasında farklı değerlendirmeler ortaya konmuştur. Bu çerçevede Hanefî uleması da sahâbî kavlinin delil niteliği ve kıyâs karşısındaki konumunu hem usûl hem de furû‘ fıkıh literatüründe ele almıştır. Hanefî usûl literatüründe sahâbî kavlinin bağlayıcılığına dair teorik yaklaşımlar sunulurken, bu görüşleri desteklemek üzere bazı fer‘î meseleler örnek olarak zikredilmiştir. Bununla birlikte, usûl eserlerinde konuya ilişkin görüşleri teyit etme amacıyla aktarılan bu misallerin, mezhebin furû‘ kaynaklarındaki fıkhî gerekçelendirmeler ile ne derece örtüştüğü önemli bir problem alanı olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışmanın amacı, söz konusu fer‘î meselelerin furû‘ fıkıh kaynakları üzerinden tahlil edilmesi ve sahâbî kavlinin hüccet değeri kapsamında örnek olarak gösterilmelerinin isabet durumunun ortaya koymaktır. Ayrıca bu fer‘î meselelerin esasen sahâbî kavline dayanıp dayanmadığı da araştırılmıştır. Bu doğrultuda, çalışmada öncelikle Hanefî mezhebinin sahâbî kavline dair temel yaklaşımı özetlenmiş; ardından usûl kaynaklarında konu ile ilgili olarak atıf yapılan fer‘î meseleler tespit edilerek üç başlık altında tasnif edilmiştir. İnceleme kapsamında; akıl ve re’y ile elde edilmesi mümkün olmayan konulardaki sahâbî kavillerini semâ‘a hamletme, sahâbî kavli sebebiyle kıyâsın terkedilmesi ve kurucu imamların sahâbî kavli-kıyâs ilişkisine dair farklı yaklaşımları çerçevesinde sunulan fer‘î meselelerin fıkhî dayanakları detaylıca ele alınmıştır. Söz konusu meselelerin sahâbî kavliyle ilişkisinin mahiyeti ortaya konulmuş; usûl literatüründeki teorik çerçeve ile furû‘daki pratik uygulama arasındaki uyum derecesi tartışılmıştır. Böylece çalışma, usûl-furû‘ ilişkisini sahâbî kavli özelinde somut örnekler üzerinden değerlendirerek literatürdeki metodolojik tartışmalara katkı sunmayı hedeflemektedir.
Keywords : İslam Hukuku, Hanefî Usûlü, Hüccet Değeri, Sahâbî Kavli, Kıyas

ORIGINAL ARTICLE URL