Şeyhülislam Fetvasına İtiraz: Ahîzâde Abdülhalim ile Hoca Sâdeddin Arasında Esahh-ı Akvâl Bağlamında Fıkhî Bir Polemik: Muʻâraza fî Mes’eleti’r-Radâʻa (İnceleme ve Tahkik)

Authors : Muhammet Selman Tüfekçioğlu

Pages : 285-323

Doi:10.59777/ihad.1758341

View : 242 | Download : 153

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma 17. yüzyılın başında iki önemli Osmanlı alimi arasındaki fıkhî bir tartışmayı gün yüzüne çıkarmayı amaçlamaktadır. Tartışma ilmiye içerisinde Ahîzâdeliler olarak şöhret bulmuş olan ailenin önemli bir üyesi olan Rumeli kazaskerliğinden emekli Abdülhalim Efendi (ö. 1013/1604) ile hem şeyhülislamlık hem de sultan hocalığını şahsında birleştiren ilmiyenin başı olmakla beraber siyasi ağırlığı da olan Hoca Sâdeddin Efendi (ö. 1008/1599) arasında gerçekleşmiştir. Süt emzirme ücreti hakkında verilen bir fetvanın sıhhatine dair olan söz konusu tartışma Osmanlı merkez topraklarında kâdı ve müftülerin Hanefi mezhebinin en sahih görüşüyle (esahh-ı akvâl) hüküm ve fetva verme uygulamasının yerleştiği bir dönemde gerçekleşmiştir. Bu bağlamda mezhebin en sahih görüşünün belirlenmesi önemli bir problemdir. Esahh-ı akvâl, muteber fıkıh eserlerinde meşâyıh tarafından müftâ-bih, muhtâr ve esah olarak nitelenen görüşlerdir. Bu noktada hangi eserlerin muteber eserler içerisinde değerlendirildiği meselesi gündeme gelmiştir. Ayrıca farklı muteber eserlerde birden fazla görüşün benzer nitelemeyle tercih edildiği durumda hangi görüşün esas alınacağı, diğer bir ifadeyle muteber eserler arasında hiyerarşi problemi ortaya çıkmıştır. İşte dönemin ulemasından Hoca Sâdeddin ile Ahîzâde arasındaki tartışma da bu gibi sorular çerçevesinde önem kazanmaktadır. Zira tartışmada Kâdîhân ve diğer fetva eserlerinin otoritesi fetvanın geçerliliğini belirleyen bir kriter olarak ele alınmıştır. Bu tartışma 17. yüzyılın başında belli hukuk kaynaklarının hem hukukî değerini hem de nüshaların güvenilirliğini tartışmakla beraber söz konusu iki alimin aralarındaki kişisel gerilimi de gün yüzüne çıkarmaktadır.
Keywords : İslam hukuku, Hanefi mezhebi, Fetva, Esahh-ı akvâl, Osmanlı alimi, Kâdîhân

ORIGINAL ARTICLE URL