Mağrib Eş‘arîliği’nde Bir Kurucu Metin: Ebû Amr Osman es-Selâlicî’nin el-ʿAḳīdetü’l-burhâniyye’si

Bu makale, Mağrib bölgesinde Eş‘arî kelâmının kurumsallaşmasında temel bir dönüm noktası teşkil eden Ebû Amr Osman es-Selâlicî’nin el-ʿAḳīdetü’l-burhâniyye adlı risalesini konu edinmektedir. Çalışma, bu metnin Mağrib bölgesinde resmî ve yaygın inanç hâline gelmesinde oynadığı merkezî rolün tarihî, teolojik ve sosyo-politik açılardan değerlendirilmesi ve Türkiye’de henüz yeterince incelenmemiş olması sebebiyle akademik literatüre özgün bir katkı sunması açısından önem arz etmektedir. Çalışmanın amacı, Türkçe literatür açısından tanınmayan bir eserin, bu eserin müellifinin ve bu eser üzerine oluşmuş bir geleneğin tanıtılmasına katkı sağlamaktır. Bu çerçevede araştırma, özellikle el-ʿAḳīdetü’l-burhâniyye’nin Mağrib, Endülüs, Sudan ve Osmanlı coğrafyasında nasıl karşılandığını ve eser etrafında teşekkül eden şerh, ihtisar ve nazım faaliyetlerini kapsamaktadır. Ancak çalışmanın sınırları, doktrinel tartışmalardan ziyade eser etrafında teşekkül eden bu faaliyetler ile eserin bölgede Eş‘arî kimliğin ihyâsı üzerindeki etkisini göstermeye odaklanmaktadır. Eserlerin coğrafî dağılımı, müelliflerin meşrebî farklılıkları, hem ana metnin hem de şerhlerin tedris faaliyetlerinde kullanımı ve yayılımına dair yapılan tespitlerle, el-ʿAḳīdetü’l-burhâniyye’nin Mağrib Eş‘arîliği’nin bir kurucu metni olarak kabul edilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmaktadır.