Dârekutnî’nin et-Tetebbuʿda Müslim’e Yönelttiği Eleştirilerin Muhtemel Kaynakları

Authors : Elif Sönmez

Pages : 443-467

Doi:10.20486/imad.1701721

View : 522 | Download : 412

Publication Date : 2025-12-26

Article Type : Research Paper

Abstract :İllet tespitinin başlıca yolu bir hadisin bütün tariklerinin bir araya getirilip karşılaştırılmasıdır. Bu yolla ulaşılan sonuçlar sözlü olarak ve tasnif edilen eserler yoluyla sonraki nesillere aktarılmıştır. Bu aktarım sayesinde münekkitler 4./10. yüzyıldan itibaren illetli hadisleri belirlerken rivayet kitaplarındaki açıklamalar ve ilel literatürünü kaynak olarak kullanmışlardır. Bu çerçevede makalede 4./10. yüzyılda telif edilen ilel eserlerinde kaynak kullanımına bir örnek olarak, Dârekutnî’nin et-Tetebbuʿ adlı eserinde Sahîh-i Müslim’e yönelttiği yüz otuz tenkit incelenmektedir. Bu amaçla, Dârekutnî’nin tenkit ettiği hadisler daha önceki rivayet kitapları ve ilel eserlerinde araştırılarak hadisler hakkında literatürde zikredilen değerlendirmeler tespit edilmiş, bir sonraki aşamada elde edilen veriler et-Tetebbuʿdaki eleştirilerle karşılaştırılmıştır. Burada elde edilen verilere göre Dârekutnî bir hadisin farklı tariklerini kıyaslamasının yanında bazen tek bir kaynağa dayanarak, bazen de birden fazla kaynağı birlikte kullanarak illet tespiti yapmaktadır. Araştırma, Dârekutnî’nin et-Tetebbuʿda Müslim’e yönelttiği eleştirilerin yaklaşık yarısında Buhârî ve Müslim’in bir hadisin muhtelif tariklerine dair verdikleri bilgiler ve erken dönem hadis otoritelerinin tespitlerinden istifade ettiğini ortaya koymaktadır. Ayrıca araştırmaya göre Ahmed b. Hanbel’in el-ʿİlel’i, Buhârî’nin et-Târîhu’l-kebîr’i, Nesâî’nin es-Sünenü’l-kübrâ’sı ve İbn Ebî Hatîm’in el-ʿİlel’i Dârekutnî’nin muhtemel kaynakları arasında yer almaktadır.
Keywords : Hadis, el-İlzâmât ve't-Tetebbu', Dârekutnî, İllet, es-Sahîh, Müslim

ORIGINAL ARTICLE URL