İslam Hukukuna Göre Yapay Zekânın Mahiyeti ve Hukuki Sorumluluğu

Authors : Abdullah Acar, İbrahim Gezer

Pages : 68-95

Doi:10.55918/islammedeniyetidergisi.1647800

View : 162 | Download : 262

Publication Date : 2025-12-17

Article Type : Research Paper

Abstract :Yapay zekâ teknolojisi en güncel konulardan olmakla birlikte hukuk bilimi için de yeni problemler içeren bir alandır. İnsan ürünü olmasına rağmen bağımsız olarak da karar verebilen bu YZ’nin hukukî konumu ve cezaî sorumluluğu konusunda öncelikli olarak Batıdaki pozitif hukukçular arayışlarını sürdürmektedirler. Yapay zekâ ile çalışan araçların İslam hukukçularınca da hukukî konumu ve cezaî sorumluluğunun tanımlanması önem arz etmektedir. Ancak çok yeni olması ve olağanüstü hızlı gelişme kaydetmesi sebebiyle hukukî mahiyeti ile sorumluluğunun tanımlanması beşerî hukukçuları ve İslam hukukçularını zorlamaktadır. Batıda da ceza hukuku ve ahlakî ilkeler üzerinden yapılan değerlendirmelere karşılık, YZ’nin kısmen insanî özellikler göstermesi, onun İslam hukukunda hükmî şahsiyet olarak kabul edilip sorumlu olup olamayacağı üzerinden incelenmesini zorunlu kılmaktadır. Bu amaçla YZ hakkındaki tarifler ve uygulamalardan hareketle onun klasik İslam hukuku eserlerindeki çocuk, hayvan, yarı sorumluluk sahipleri gibi bazı örneklere kıyasla mahiyeti ve sorumluluğu hakkında bazı hipotezler kurgulanmış ve alternatif cevaplarla konu izah edilmeye gayret edilmiştir. Yapay Zekânın dini ve hukuki konumunu ele alan Türkçe çalışmaların azlığı, bu araştırma esnasında Batıdaki kaynakların taranmasını da zorunlu kılmıştır. YZ’nin mahiyeti ve hukukî statüsünü tespit edebilmek için fıkıhtaki “kişi”, “ehliyet”, “zimmet”, “mükellef olma şartları” gibi terimlerle konu temellendirilmeye ve klasik fıkıhta hükmî şahsiyet kabul edilen bazı kavramların yardımıyla betimleme ve tarama yöntemiyle YZ’nin hukukî sorumluluğu tespit edilmeye gayret edilmiştir. Sonuçta, YZ’nin akıllı olacak olsa bile, İslam Hukukuna göre cezaî sorumluluk bakımından kâmil bir ehliyete sahip olamayacağı kanaatine ulaşılmıştır.
Keywords : Ehliyet, İslam Hukuku, Sorumluluk, Yapay Zekâ, Zarar

ORIGINAL ARTICLE URL