Nizâmü’l-ʿUlemâʾ ilâ Hâtemi’l-Enbiyâʾ İsimli Otobiyografik Eseri Ekseninde Bosna-Akhisar Kadısı Hasan Kâfî Akhisârî’nin Ben-Anlatısı

Authors : Orhan Ençakar

Pages : 69-98

Doi:10.26650/iuitd.2025.1571185

View : 70 | Download : 44

Publication Date : 2025-04-03

Article Type : Research Paper

Abstract :Hasan Kâfî Akhisârî, Kanuni Sultan Süleyman devrine denk gelen Ramazan 951’de (Kasım/Aralık 1544) Bosna-Akhisar’da doğmuş, İstanbul ve Çatalca’da eğitimini tamamladıktan sonra memleketine dönerek ömrünün sonuna kadar Akhisar ve çevresinde kadılık ve müderrislik faaliyetlerinde bulunmuş bir Osmanlı alimidir. Kendisi mantık, belagat, usûl-i fıkıh ve akaide dair bir kısmı bugün dahi okutulmakta olan başlangıç seviyesinde metin ve şerhler telif etmiştir. O, medrese müfredatına uygun olarak telif ettiği bu metin ve şerhlerle ulema arasında, III. Mehmed’e arz ettiği devlet ve toplum düzenine dair yazdığı Usûlü’l-hikem fî nizâmi’l-ʿâlem isimli ünlü eseri ile de ümera arasında haklı bir itibar edinmiştir. 13 yıl süren (1593-1606) OsmanlıAvusturya savaşlarında bölgede kadılık yapan Akhisârî bu çalkantılı süreçte bölgeye gelen Osmanlı Devleti’nin kudretli paşaları ile de görevi gereği yakın ilişkiler kurmuştur. Damat İbrahim Paşa’ya ithaf ettiği Nizâmü’l-ʿulemâʿ ilâ hâtemi’l-enbiyâʿ isimli eseri ekseninde Bosna-Akhisar’ın en meşhur alimi Hasan Kâfî Akhisârî’nin ben-anlatısını konu edindiğimiz bu makalede onun hayatı ve eserleri yanında hocaları, şahit olduğu önemli olaylar, devlet ricaliyle olan ilişkileri ve onlar hakkındaki duygu ve düşünceleri de kendi dilinden aktarılmaya çalışılmıştır. 1024’te (1615) vefat eden Akhisârî’nin 1009’a (1600) kadar olan ben-anlatısını içeren bu eseri yanında hayatının geri kalan kısmına dair diğer eserlerinin baş ve son taraflarında verdiği bilgiler de dikkate alınarak hayatı ve eserlerinin tam bir kronolojisi oluşturulmaya gayret edilmiştir.
Keywords : Osmanlı, Ulema, Ümera, Ben-Anlatıları, Hasan Kâfî Akhisârî

ORIGINAL ARTICLE URL