Abdülaziz Çaviş'in Tefsirinde Aktüel Konular

Authors : Gülnur Külünkoğlu
Pages : 25-43
Doi:10.34082/islamiilimler.1615337
View : 239 | Download : 246
Publication Date : 2025-11-30
Article Type : Research Paper
Abstract :Geç Osmanlı döneminde modernleşme süreci hızlanmış, bu süreçte Kur’ân’dan alınan mesajlar toplumsal dönüşümde etkili olmuştur. Söz konusu mesajların geniş kitlelere ulaştırılmasında ise dönemin tefsirleri önemli bir işlev üstlenmiştir. Bu tefsirlerden biri de Mısırlı yazar Abdülaziz Çaviş tarafından kaleme alınan Esrâr-ı Kur’ân adlı eserdir. Çaviş’in Bakara sûresine dair kısmî yorumlarını içeren bu tefsir, dönemin etkili yayın organlarından Sebîlürreşâd dergisinde tefrika edilmiştir. Müfessirin Kur’an’ı günün ihtiyaçlarına tatbik etme konusundaki başarısı, tefsirin dergide yayımlanmasında belirleyici olmuştur. Bugüne kadar yapılan çalışmalar, geç dönem Osmanlı tefsirinde aktüel konuların etkili olduğunu ortaya koymuşsa da bu konuların içeriği kapsamlı olarak incelenmemiştir. Bu çalışmanın amacı, Abdülaziz Çaviş’in Kur’ân yorumunda öne çıkan güncel meseleleri ele alarak, geç Osmanlı dönemi tefsir anlayışının toplumsal işlevini somut biçimde ortaya koymaktır. Bu bağlamda şu sorulara cevap aranmaktadır: Çaviş’in Kur’ân yorumunda hangi aktüel konular ön plana çıkmaktadır? Bu konular, Kur’ân’ın ışığında nasıl değerlendirilmiştir? Araştırmanın sonunda görülmüştür ki, Abdülaziz Çaviş bir yandan halkın din anlayışında “çarpıklık” olarak işaret ettiği hususları eleştirirken, diğer yandan Batı’nın İslâm’a yönelik taraflı yaklaşımıyla mücadele etmiştir. Dönemin güncel meselelerinden olan misyonerlik faaliyetleri, materyalist fikir akımları, Kur’ân’da tekrar meselesi, aklın dindeki yeri, ulemânın İslam toplumlarındaki etkisi ile ihtilaf ve tefrika gibi konular, Çaviş’in tefsirinde dikkatle ele alınmıştır. Bu bağlamda çalışmanın, geç dönem Osmanlı tefsirinde öne çıkan aktüel meselelerin anlaşılmasına ve tefsirin toplumsal yönünün daha iyi kavranmasına katkı sunacağı düşünülmektedir.
Keywords : Tefsir, Kur'an, Modernleşme, Islah, Mısır, Sebilürreşâd, Abdülaziz Çaviş.

ORIGINAL ARTICLE URL