İslam-Osmanlı Hukukunda Hükümdarın Cezai Mesuliyeti

Authors : İrem Diler

Pages : 591-622

View : 166 | Download : 142

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :İslam hukukunun ve Hanefi mezhebinin cari olduğu Osmanlı Devleti’nde padişahların cezai mesuliyeti meselesinin de bu esaslar çerçevesinde ele alınması gerekmektedir. Padişahların suç ve günah kapsamındaki tüm fiillerinde uhrevi mesuliyetleri devam etmekle birlikte, İslam hukukundaki had-kısas-tazir suçları açısından yargılanarak ceza alabilmeleri hususunda farklılıklar vardır. Amme hakları ağır basan had suçlarını yargılamaya en ehil makam olan hükümdarın bu suçlardan muhakeme edilememesi söz konusudur. Kısas gibi kişi haklarını ihlal eden suçlarda ise devlet başkanının da her bir fert gibi dava edilebileceği ve suçun sabit olması halinde de ceza alabileceği kabul edilmiştir. Had ve kısas suçlarında padişahlara dair herhangi bir resmî dava kaydı bulunmasa da ihtimallere göre bu suçlardaki mesuliyetleri incelenmiştir. Tazir suçları cihetiyle de amme ve kişi hakları tefriki geçerlidir. Ancak tazir cezası gerektiren fiilleri durdurmaya, işlenene kadar her fert ehildir, tazir suçları gerçekleştiğinde ise yalnızca hükümdar ve naipleri bu salahiyete sahiptir. Padişahların tazir gerektiren fiillerini de ulemanın nasihat etmek suretiyle engellediği muhtelif misallere rastlanmıştır. Dolayısıyla padişahların mesuliyeti meselesinde de en ziyade tazir vakaları ön plana çıkmıştır.
Keywords : İslam-Osmanlı hukuku, cezai mesuliyet, devlet başkanı, had ve kısas, tazir

ORIGINAL ARTICLE URL