İngiliz Doğu Hindistan Şirketi'nin Mısır'da Ticari Hegemonya Mücadelesi

Authors : Mustafa Can Güripek
Pages : 1044-1071
Doi:10.46928/iticusbe.1735836
View : 88 | Download : 141
Publication Date : 2025-12-29
Article Type : Research Paper
Abstract :Bu çalışma, Napolyon\\\'un Mısır\\\'ı işgal girişimine karşı İngiliz Doğu Hindistan Şirketi\\\'nin geliştirdiği stratejileri, askeri müdahaleleri ve diplomatik temasları ele almaktadır. İngiltere, Hindistan ile olan ticaret rotasının ve Kızıldeniz bağlantısının korunmasını ulusal çıkarları açısından kritik görmüş, bu nedenle Fransa\\\'nın Mısır üzerinden bu rotayı baltalama girişimlerine karşı önlemler almaya çalışmıştır. 18. yüzyıldan itibaren bölgedeki etkisi artmaya başlayan Doğu Hindistan Şirketi, Fransa’nın olası bir Mısır işgalini düşünerek hazırlıklar yapmış ve işgalin ardından hem askeri operasyonlara destek vermiş hem de Osmanlı yönetimini diplomatik baskı altına almaya çalışmıştır. Bunun yanı sıra bölgede durma noktasına gelen ticareti tekrar canlandırmak için yoğun çaba sarf etmiştir. Bölgede savaşın en şiddetli şekilde seyrettiği dönemlerde bile şirketin alternatif ticaret rotalarına yönelmesi 19.yüzyılda İngiltere’nin genel ekonomi-politik düşüncesinin bir örneği olarak ele alınmıştır. Çalışma, Doğu Hindistan Şirketi arşiv belgelerine (IOR) dayanmakta olup, İngiltere\\\'nin bölgeye özel yetkililer göndererek gerçekleştirdiği stratejik ortaklık arayışlarını (İran, Aden vb.) ve diplomatik faaliyetlerini detaylandırmaktadır. Bu kapsamda, Fransızların Mısır\\\'dan çıkarılmasına yönelik çabalar hem askeri hem de diplomatik boyutlarıyla incelenmiştir. Doğu Hindistan Şirketi’nin bu girişimlerinden bazıları İngiltere’nin bölgedeki hakimiyeti açısından önemli rol oynamış ve Napolyon\\\'un stratejik hedeflerinin boşa çıkarılmasına yardımcı olmuştur. 19. yüzyılın başında İngiltere’nin bölgedeki Fransız tehdidini engellemesi, Hindistan’ın kuzey-güney eksenli bir ticaret merkezi olarak kurgulanmasını sağlamıştır. Hindistan’ın, Osmanlı Mısırı ve Irakı ile ticari bağları güçlendirilerek bir yandan Hindistan-Akdeniz ticaret rotasındaki, diğer yandan da İran-Rusya arasındaki ticaret yolundaki İngiliz etkisinin artırılması planlanmıştır.
Keywords : Doğu Hindistan Şirketi, Kızıldeniz, Mısır, Doğu Sorunu, Emperyalizm

ORIGINAL ARTICLE URL