Sokrates Öncesi Filozoflarda Arkhe ile Oluş Sorunsalının Kosmogonik ve Ontolojik Açıdan Değerlendirilmesi

Authors : Neslihan Doğan

Pages : 339-354

Doi:10.17550/akademikincelemeler.1678191

View : 131 | Download : 189

Publication Date : 2025-10-27

Article Type : Research Paper

Abstract :Doğa ile kosmos’a yönelik ilk rasyonel duruşu sergileyen ve böylece felsefe etkinliğine ev sahipliği yapan Antik Yunan düşün dünyası, olup biten süreçleri anlama çabasında her daim özel bir yere sahip olmuştur. Bir yönüyle theogonia’dan (Θεογονία) kosmogonia’ya (κοσμογονία) geçişin; bir yönüyle ise varlığın sorgulanmasına ilişkin basamakların inşası anlamına gelen bu etkinliğin sacayakları, Sokrates öncesi düşünürlere kadar uzanmıştır. Dönemin düşünsel evriminin omurgasını oluşturan “şeylerin (varlıkların) doğası nedir?” veya “şeyler neyden meydana gelmiştir?” şeklindeki sorular odağında ilerleyen bu düşünürler, (i) arkhe sorunsalını gündeme getirmişlerdir. Bu sorunsal tarafından açıkça kapsanan, “doğada farklı niteliklere sahip olan cisimler, arkhe’(ler)den nasıl meydana gelmiştir?” sorusu ise (ii) oluş ile devinimin açıklanmasını kaçınılmaz kılmıştır. Buna istinaden varlıklar, doğa ve kosmos söz konusu olduğunda madalyonun bir yüzünü arkhe arayışı; diğer yüzünü de oluş ile devinimin açıklanması oluşturmuştur. Buradan hareketle Sokrates öncesi düşünürleri özümsemenin ancak arhke ve oluş sorunsalına bir bütün olarak bakmaktan geçtiğini göstermek, makalenin temel amacını oluşturmaktadır. Zira madalyonun iki yüzünü ihtiva eden ve etkileri en çok da kosmogonia ve ontoloji bağlamında görülen bu iki sorunsal, Sokrates öncesi düşünürleri farklı patikalara sokan ana etkenlerden birini teşkil etmiştir.
Keywords : Cosmos, Being, Nature, Arche, Genesis

ORIGINAL ARTICLE URL