TÜRKİYE’DE EKONOMİK BÜYÜME VE EKOLOJİK AYAK İZİ İLİŞKİSİ: FOURİER BOOTSTRAP TESTLERİ İLE AMPİRİK BİR İNCELEME (1961–2022)

Bu araştırmanın temel amacı, 1961-2022 döneminde Türkiye ekonomisinde ekonomik faaliyetler sonucunda yaşanan ekonomik büyümenin çevre üzerindeki etkisini analiz etmektir. Çevresel kaliteyi temsilen kullanılan ekolojik ayak izi değişkeni ekosisteme dair kapsamlı bir bakış açısı olanağı sağlamaktadır. Çalışma bağlamında Fourier tabanlı bootstrap yöntemler tercih edilmiştir. Fourier Bootstrap ADF testi, Fourier Bootstrap ADL eşbütünleşme testi, Fourier Bootstrap Toda–Yamamoto nedensellik testi ve Dinamik OLS (DOLS) yöntemleri kullanılmıştır. Bulgular, değişkenler arasında uzun dönemde anlamlı ve pozitif bir eşbütünleşme ilişkisinin olduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca, değişkenler arasında çift yönlü bir nedensellik yapısı olduğu belirlenmiştir. DOLS analizleri ise ekonomik büyümenin ekolojik ayak izini uzun vadede pozitif yönde etkilediğini göstermektedir. Bu sonuçlar, ekonomik büyümenin çevresel sürdürülebilirlik açısından önemli problemler oluşturduğunu ve fosil yakıt bağımlılığı gibi faktörlerin ekolojik ayak izini artırdığını ortaya koymaktadır. Çalışmada, Türkiye’nin çevresel sürdürülebilirlik açısından düşük karbonlu ve kaynak verimliliğini önceleyen büyüme stratejilerine yönelmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Ayrıca, çevre dostu politikaların geliştirilmesi, ayak izinin azaltılmasına ve sürdürülebilir kalkınma hedeflerine katkı sağlayacağı düşünülmektedir.