AHMET MİTHAT EFENDİ’NİN “EYVAH” ADLI TİYATRO ESERİNDE BAĞDAŞIKLIK VE TUTARLILIK

Authors : Alper Bahtiyaroğlu

Pages : 585-604

Doi:10.56597/kausbed.1718674

View : 128 | Download : 221

Publication Date : 2025-12-12

Article Type : Research Paper

Abstract :Metin dilbilim, temel inceleme alanı olarak sıralı ve anlamsal bütünlüğüyle tümceler dizisi olan yazınsal metinleri esas alan, tümceler arasındaki dilbilgisel ve anlamsal ilişkileri bir bütün halinde değerlendirerek çeşitli yöntemlerle çözümlenmesini sağlayan bir bilim dalıdır. Metin dilbilim incelemelerinde kimi araştırmacılar metinlerin iletişimsel boyutunu ele alırken, kimi araştırmacılar ise metinleri dilbilgisel olarak değerlendirmektedirler. Bu incelemelerde esas olan, metin içindeki tek tek tümceler değil, dilsel üretimi tamamlanmış dil dizgelerinin bir bütün olarak değerlendirilmesidir. Dolayısıyla metnin bir bütün olarak ele alınması, onu oluşturan dilsel ögeler arasındaki ilişkiler ile metin yazarının kendine özgü nasıl bir dil kullanımı geliştirdiğini, okuyucu-yazar ilişkisini de dikkate alarak gözler önüne serer. Bu sebeple yazınsal bir metnin oluşturulması onun uzunluk ya da kısalığından ziyade kendi içerisinde tutarlı olmasına ve çeşitli ögeleri ile açıklanabilir olmasına bağlıdır. Ahmet Mithat Efendi’nin “Eyvah” adlı tiyatro eseri de bu doğrultuda ele alınarak dilsel bir birimin metin olup olmadığını belirleyen en önemli ölçütlerin başında gelen “bağdaşıklık ve tutarlılık” başlıklarına göre incelemeye tabi tutulmuştur. Metnin yüzey yapısındaki dilbilgisel unsurların birbirleriyle uyumluluğu olarak bilinen bağdaşıklık ölçütlerinde “artgönderim, değiştirim ve eksiltili yapı” unsurları; metnin derin yapısında anlamsal ve mantıksal her tür ilişkiyi kapsayan bağlantı olarak tanımlanan tutarlılık ölçütlerinde ise “özelleştirme, genelleştirme, neden sonuç, karşıtlık ve karşılaştırma” ilişkileri tespit edilerek değerlendirmelerde bulunulmuştur.
Keywords : Ahmet Mithat Efendi, Eyvah, metin dilbilim, bağdaşıklık, tutarlılık

ORIGINAL ARTICLE URL