FRİGLER: ANADOLU'YA GÖÇLERİ, KÜLTÜREL ETKİLEŞİMLERİ VE SERAMİK BEZEMELERİ IŞIĞINDA SANATIN GELİŞİMİ

Authors : Bahattin Çelik, Mustafa Şener

Pages : 511-532

Doi:10.56597/kausbed.1720514

View : 468 | Download : 555

Publication Date : 2025-12-12

Article Type : Research Paper

Abstract :Frigler, Anadolu’nun önemli antik uygarlıklarından biri olarak özellikle M.Ö. 13. yüzyıl sonrası dönemde sahneye çıkmış, Trakya ve Balkanlar üzerinden Anadolu’ya göç etmiş Hint-Avrupa kökenli bir topluluktur. İlk yerleşimleri Hitit İmparatorluğu’nun çöküşü sırasında gerçekleşmiş ve kısa sürede Anadolu kültürüyle etkileşime girerek kendilerine has bir medeniyet kurmuşlardır. Bu süreçte Geç Hitit, Asur ve Yunan kültürlerinden etkilenmişler; ancak zamanla özgün bir sanat ve kültür biçimi oluşturmuşlardır. Frig sanatının zirve yaptığı dönem M.Ö. 8. yüzyıldır. Sanatın merkezinde seramik, metal ve özellikle ahşap işçiliği yer alır. Ahşap kakma ve mobilyacılıkta sarı şimşir ve ceviz ağacının ustalıkla kullanılması, mobilyaların geometrik motiflerle süslenmesi dikkat çekicidir. Gordion’da bulunan fildişi atölyesi ve masa parçaları, bu zanaatın en başarılı örneklerindendir. Ayrıca bronz kemerler, fibulalar ve giysi süsleri Frig zanaatkârlığının başka örneklerindendir. Frig sanatında öne çıkan özelliklerden biri, seramik süslemelerinde kullanılan geometrik motiflerdir. Işınlar, üçgenler, zigzaglar, iç içe daireler, dama ve meander desenleri en çok kullanılan süslemelerdendir. Özellikle Gordion, Alişar, Boğazköy ve Kültepe gibi merkezlerde bu motiflerin zengin çeşitlerine rastlanmaktadır. Desenler düzenli ve planlı yerleştirilmiş, estetik bir bütünlük içinde kullanılmıştır. Üçgen motifler kafes desenleriyle birlikte işlenmiş; zigzaglar genellikle vazo omuzlarında yer almış; iç içe daireler metoplarda dolgu süslemeleri olarak kullanılmıştır. Frig seramiklerinin şekil ve bezemeleri, hem yerel Anadolu geleneği hem de çevre kültürlerle (özellikle Yunan ve Asur) olan etkileşimlerle şekillenmiştir. Bazı motifler Grek geometrisiyle benzerlik gösterirken, bazıları Asur etkileri taşımaktadır. Bu etkileşim Frig sanatını zenginleştirmiş, ancak özgünlüğünü kaybettirmemiştir. Sonuç olarak Frigler, sanat ve zanaatkârlıkta hem çağdaşlarını etkilemiş hem de onlardan etkilenmiş, ancak tüm bu unsurları sentezleyerek Anadolu’ya özgü, benzersiz bir kültürel miras bırakmıştır. Özellikle seramik süslemelerindeki ustalık ve motiflerin çeşitliliği, Friglerin sanatsal başarısının açık bir göstergesidir. Gordion ve çevresindeki arkeolojik buluntular, bu gelişmiş sanat anlayışını günümüze taşımaktadır. Frig sanatı, Anadolu’nun kültürel çeşitliliğinin ve tarihî zenginliğinin temel taşlarından biri olarak değerlendirilmektedir.
Keywords : Frigler, Anadolu, Hitit İmparatorluğu, Sanat ve kültür, Geometrik motifler.

ORIGINAL ARTICLE URL