KIRAAT İLMİNDE USÛL VE FERŞİN İSTİSNALARI

Authors : Yakup Uzun

Pages : 66-95

Doi:10.52115/apjir.1575676

View : 101 | Download : 70

Publication Date : 2025-04-15

Article Type : Research Paper

Abstract :Usûl; kıraat okumalarında birbirine benzeyen cüz’iyyatın hazf, idğâm, nakil, sıla vb. kavramların bir başlık altında toplanmasıdır. Ferş ise açma ve yayma gibi anlamlara gelmekte olup kıraat okumalarında ihtilaf bulunan, üzerine kıyas yapılamayan cüz’iyyata verilen isimdir. Bu çalışmada usûl ve ferş okumaları ele alınmış, kıraat ilminde bu kavramların ne anlam ifade ettiği belirli bir sistem dâhilinde verilmiştir. “Usûl ihtilaflarının idğâm, imâle, tağlîz gibi yazıda olmayıp sadece telaffuza yönelik tilâvet düzeyinde gerçekleştiği; buna mukabil ferşî ihtilafların ise kelimenin telaffuzunun ötesinde sarf, nahiv ve lafzın anlamını etkileyecek düzeyde gerçekleştiği” bilgisi, ilk etapta mutlak doğru olarak algılansa da bunun kimi yerlerde yanılgıya neden olduğu ortaya konmuştur. Yine “Usûl, yalnız fonetik bakımdan; ferş ise hem lafız hem de mana açısından etkindir” ifadesinin de kesin çizgiler barındırdığı ortaya çıkarılmıştır. Nitekim kategorik bakımdan bir müellifin usûlde yer verdiği bir kavramı bir başkası, ferşü’l-hurûf kısmında ele almış; bir başka müellifin ise bir kavramı her iki bölümde zikrettiğine şahit olunmuştur. Buna ilave olarak kaide ve kurallara bağlı bulunan Kur’ân’ın tamamında geçerli olması gereken idğâm, sıla vb. uygulamaların, zaman zaman kural dışı geldiği görülmüş, yine manaya etkisinin olmadığı varsayılan usûl kısmındaki kimi kavramların da manaya etkisi saptanmış; manaya etkisi olduğu bilinen ferşin ise kimi durumlarda manaya etkisinin olmadığı anlaşılmıştır.
Keywords : Kıraat, Usûl, Ferş, Nakil, İhtilaf

ORIGINAL ARTICLE URL