Berlin Devlet Kütüphanesinde Bulunan Erken Dönem Mushaf Yazmaları (D'ârul'-Mahtûtât Arşivi)

Authors : Yusufcan Dağ, Fatih Cankurt

Pages : 810-841

Doi:10.52115/apjir.1767886

View : 141 | Download : 199

Publication Date : 2025-12-18

Article Type : Research Paper

Abstract :Kur’ân-ı Kerîm, nüzulünden itibaren Hz. Peygamber’in sahâbeye telkiniyle, çeşitli yazı malzemelerine kaydedilmiştir. Muhtelif malzemeler üzerindeki bu kayıtlar, Hz. Ebû Bekir döneminde kitap haline getirilip mushaf adını almış, Hz. Osman döneminde istinsah faaliyetiyle birlikte ilk mushafların teşekkül süreci tamamlanmıştır. Tarihî süreç içinde farklı etnik kökenlerden toplumların İslâmiyet’le tanışması ve bunların Kur’ân’la muhatap olmaları, okuma açısından birtakım zorluklar ortaya çıkarmıştır. Bu zorlukları gidermek amacıyla Ebu’l-Esved ed-Düelî, Halil b. Ahmed gibi âlimler yazı sistemine yönelik bazı düzenlemeler yapmış, böylece Kur’ân’ın doğru okunmasına katkı sağlamışlardır. Bu minvalde mushaf tarihine dair en önemli bilgi kaynakları arasında sayılan erken dönemlere ait mushaflarla alakalı modern dönemde, gerek ülkemizde gerekse sair İslam beldelerinde erken dönem mushafları ile ilgili çalışmalar sürdürülmekte, ancak Batı’da yapılan çalışmalara kıyasla sınırlı düzeyde kalmaktadır. Zira yaklaşık iki asırdan beri oryantalistler, erken dönem mushaflar üzerinde yoğunlaşarak bu nüshaları Kur’ân tarihi bağlamında incelemekte olup yer yer Kur’ân’ın kaynağı ve güvenirliği hakkında farklı yorumlar ortaya koymuşlardır. Bu çalışmada, Kur’ân ve mushaf araştırmaları açısından Avrupa’nın önemli merkezlerinden biri olan Almanya’nın başkenti Berlin’de bulunan Berlin devlet kütüphanesinin dijital koleksiyonunda yer alan, fiziksel olarak ise Yemen’in başkenti San’a’daki Dârü’l- Mahtûtât’ta muhafaza edilen, miladi 630-800 yıllarına ait olduğu tahmin edilen 61 adet erken dönem Kur’an nüshası incelenmiştir. Bu bağlamda çalışmada incelenen nüshalar; ait olduğu yılı, cildi, tezyini unsurları, yazı renkleri gibi özellikleri belirtilerek tanıtılmaya gayret edilmiştir. Çeşitli merkezlerde muhafaza edilen Kur’ân nüshalarının varlığından haberdar olunması ve incelenmesi, bu noktadaki eksiğin giderilmesi açısından önem arz etmektedir. Bu çalışmanın amacı da, Berlin Kütüphanesi dijital arşivinde yer alan erken dönem Kur’ân nüshalarının varlığından haberdar olunmasını sağlamak ve alana yönelik akademik farkındalığı arttırmaktır.
Keywords : Kur'ân'ı Kerim, Mushaf Tarihi, Berlin Devlet Kütüphanesi

ORIGINAL ARTICLE URL