İslam Hukuku ile Türk Hukuk Sistemi Arasında Yorum Metodolojisiyle İlgili Bir Mukayese

Authors : Hidayet Zertürk

Pages : 337-360

Doi:10.35209/ksuifd.1636751

View : 51 | Download : 34

Publication Date : 2025-06-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Hukuk normları dil unsuruna dayalı bir metin olması hasebiyle bazen açık ve anlaşılır olduğu halde bazen de kapalı ve muğlak ifadeler ihtiva edebilir. Zira kanun koyucunun kullandığı lafız ve delaletleri aynı derecede bulunmaz. Böyle bir durumda kapalı, çelişkili ya da eksik olduğu varsayılan metnin hâkim ya da o konumda olan kişiler tarafından yorumlanması gerekir. Ancak metnin anlaşılmasında icra edilen yorumun ne derece doğru ya da geçerli olduğu bazı esaslar dahilinde tespit edilebilir. İşte bu önemli olgu, yorumla ilgili bir metodolojinin tespitiyle mümkündür. Amacımız hem mer’i hukukta hem de İslam hukukunda yorumla ilgili bir metodolojinin varlığını ve bunun dayandığı temel kaynak ve unsurları araştırıp bunlar arasında bazı mukayeselerde bulunmaktır. Yorum olgusu her iki hukukta da bir metnin anlaşılmasından kaynaklandığı için bazen lafızlarla sınırlı kalmış bazen de lafızların dışına taşmış hatta kanun koyucunun iradesine aykırı bir kısım anlamlara evrilebilmiştir. Onun için yorum metodolojisi ile ilgili böyle bir çalışma her iki hukukun dayandığı temel kaynakları objektif olarak araştırmayı beraberinde getirmektedir. Çalışmada mer’i hukukla ilgili olarak yorum konusunda yazılan kitap, makale ve tebliğlerle bazı ilgili kanun maddeleri esas alındı. İslam hukuku açısından da yorumun ana maddesini oluşturan lafzi usul kuralları, usul kitaplarından ve makasidüş-şeria ve maslahat ile külli kuralları ihtiva eden eserler ve bu meyandaki çalışmalar esas alındı. Metot olarak nitel ve karşılaştırmalı araştırma yöntemleri takip edildi. Buna göre mer’i hukukta yorum eksenli olarak oluşan ve zaman içerisinde gelişen terim ve kavramlar İslam Hukuk literatüründeki benzeri kavramlarla anlam ve uygulama açısından karşılaştırıldı. Çalışmanın neticesinde İslam Hukukuyla mer’i hukukun temelde sözel yorumu kullandığı, ancak gerektiği durumlarda lafızların geniş delaletlerine, mantıki yönlerine mefhumu muhaliflerine ve kanun koyucunun iradesini yansıtan amacına aynı zamanda kanun maddesinin mükellefe yönelttiği sorumluluğun meşru ve makul bir seviyede eda ve icrasına önem verdiği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla her iki hukuk amaçsal, sosyolojik ve tarihi yorumlama biçimlerini de lafız ve delaletlerini anlam açısından geçersiz kılmayacak şekilde kullanmış olmaktadır. İslam hukukundaki yorum metodolojisinin fıkıh usulüne dayanması hesaba katıldığında bunun zaman, uygulama ve tekâmül açısından mer’i hukuktan çok ileri seviyede olduğunu söylemek pek abartılı sayılmamalıdır. Burada şunun altını da çizmekte yarar vardır. Her iki hukuk da yorum yetkisini kendisine tevdi ettiği özneyi, subjektif davranışlardan korumak için onu bazı kurallara uymakla sorumlu tutmakta ve bu yolla aynı zamanda kanunla muhatap olan mükelleflerin hukukunu da teminat altına almış olmaktadır.
Keywords : İslam Hukuku, Mer’i Hukuk, Yorum İçtihat, Mukayese

ORIGINAL ARTICLE URL