Ortaöğretim Öğrencilerinin Peygamber Algısı Üzerinden ‘Peygamberimizin Hayatı’ Dersinin Eğitsel Etkililiği Üzerine Nitel Bir Araştırma

Authors : Muhammed Emin Şimşek

Pages : 245-266

Doi:10.35209/ksuifd.1732629

View : 180 | Download : 163

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu araştırma, ortaöğretim öğrencilerinin Hz. Muhammed’e dair zihinsel temsillerini, tasavvurlarını ve bilgi kaynaklarını inceleyerek, Siyer öğretimine yönelik pedagojik çıkarımlar elde etmeyi amaçlamaktadır. Çalışma, özellikle “Peygamberimizin Hayatı” seçmeli dersini alan öğrencilerin Peygamber algılarını anlamayı hedeflemiş ve bu kapsamda nitel araştırma yöntemlerinden olgubilim (fenomenoloji) deseni tercih edilmiştir. Araştırma, 2024–2025 eğitim-öğretim yılında Gaziantep ilinde yer alan bir devlet lisesinde öğrenim gören 120 öğrenciyle gerçekleştirilmiştir. Veri toplama aracı olarak öğrencilere açık uçlu bir soru yöneltilmiştir: “Hz. Muhammed denilince aklınıza ne geliyor, onu nasıl tanımlarsınız?”. Elde edilen veriler, tematik analiz yöntemiyle çözümlenmiş ve kodlama süreci üç aşamalı bir yapıda (açık, eksen ve seçici kodlama) yürütülmüştür. Analizler sonucunda öğrencilerin Hz. Peygamber’e yönelik algılarının çok yönlü ve bağlamsal olduğu görülmüştür. Öğrenci tanımlamaları duyuşsal ve bilişsel temsillerin iç içe geçtiği, ahlaki, sosyal ve insani boyutların harmanlandığı bir yapı sunmaktadır. En sık karşılaşılan temalar arasında merhamet, şefkat ve insana değer verme, ahlaki ve erdemli kişilik özellikleri, adalet ve eşitlik anlayışı, sabır ve kararlılık, alçakgönüllülük, affedicilik ve hoşgörü, bilgelik, cesaret, liderlik, öğretici ve yol gösterici olma yer almaktadır. Öğrenciler, Hz. Muhammed’i sıklıkla bir rol model, rehber ve toplumsal önder olarak nitelendirmiştir. Bu tanımlamalarda Peygamber’in bireysel ahlâkı kadar toplumu dönüştürücü misyonuna da vurgu yapılmıştır. Bazı öğrencilerin, Hz. Peygamber’i “barış elçisi”, “insan hakları savunucusu”, “sistem kurucu” gibi çağdaş ve sıra dışı metaforlarla ifade etmeleri dikkat çekicidir. Bununla birlikte küçük bir öğrenci grubunun Hz. Peygamber’i daha tarihsel veya sembolik bir figür olarak tanımladığı ve geleneksel anlatılara mesafeli ya da eleştirel bir perspektiften yaklaştığı gözlemlenmiştir. Bu durum, öğrencilerin bireysel ve kültürel arka planlarının, dini temsil biçimlerini nasıl etkilediğini göstermesi bakımından anlamlıdır. Araştırmada dikkat çeken bir başka bulgu ise, öğrencilerin büyük çoğunluğunun Hz. Peygamber’i beşerî yönünden çok idealize edilmiş bir figür olarak görmesi, Siyer öğretiminde onun insani yönünün daha fazla vurgulanması gerektiğini ortaya koymaktadır. Ayrıca öğrencilerin Peygamber tasavvurlarını şekillendiren bilgi kaynaklarının çeşitliliği de öne çıkan unsurlar arasındadır. Aile, okul, Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersi, Kur’an kursları, cami vaazları gibi geleneksel kaynakların yanı sıra sosyal medya, YouTube videoları, dini çizgi filmler, podcast’ler ve dijital uygulamalar da öğrencilerin dini bilgi edinme sürecinde etkili olmaktadır. Siyer öğretiminde bu kaynak çeşitliliğini dikkate alan ve çağdaş pedagojik araçları etkin bir şekilde kullanan yeni yaklaşımların geliştirilmesi önerilmiştir.
Keywords : Din Eğitimi, Ortaöğretim, Peygamberimizin Hayatı Dersi, Peygamber Algısı, Eğitsel Etkililik

ORIGINAL ARTICLE URL