İbn Şeref el-Kayrevânî’nin Şiirlerinde İktibâs ve Telmîh

Authors : Veli Gizir, Mehmet Demirbilek
Pages : 267-291
Doi:10.35209/ksuifd.1734893
View : 98 | Download : 169
Publication Date : 2025-12-31
Article Type : Research Paper
Abstract :İslam dininin Arap yarımadasında doğuşuyla birlikte Kur’ân ve hadisler yalnızca dinî alanla sınırlı kalmayıp toplumsal ve kültürel hayatı derinden etkilemiş; bu etki edebiyat alanında da kendini göstermiştir. Bu bağlamda Kur’ân’dan ve hadislerden yapılan alıntılar, İslam edebiyatının önemli bir anlatım biçimi hâline gelmiş, bu durum da “iktibâs” ve “telmîh” gibi edebî sanatların doğuşunu ve gelişimini beraberinde getirmiştir. Bu bağlamda Kur’ân’dan, hadisten ve tarihî bir olaydan yapılan alıntılar ve göndermeler, muhatabın zihin dünyasında etki bırakma bakımından önemli bir referans noktası olmuştur. Nitekim İbn Şeref el-Kayrevânî de sözü güçlendirip pekiştirme, muhatapta etki bırakma, şiirde anlam katmanlarını artırma gibi hususlardan faydalanmak amacıyla söz konusu sanatları şiirlerinde kullanmıştır. Çalışmada, İbn Şeref el-Kayrevânî’nin şiirlerinde yer alan iktibâs ve telmîh sanatları ele alınmış; özellikle Kur’ân âyetleri ve kıssalardan yapılan alıntılar ile göndermelerin, şairin edebî dilini nasıl zenginleştirdiği ve şiirlerine nasıl derinlik kattığı değerlendirilmiştir. İbn Şeref el-Kayrevânî’nin şiirlerinde, hayatına dair bazı kesitlerin yansımaları ele alınmış; bu bağlamda, âyetlere ve tarihî olaylara yapılan göndermeler analiz edilerek bunların şiirlerdeki izdüşümü ortaya konulmaya çalışılmıştır. İktibâs ve telmîh sanatlarının, şairin vurguladığı anlam boyutunu pekiştirdiği ve muhatap üzerinde daha güçlü bir etki bıraktığı görülmüştür. İktibâs sanatının tanımı, tarihi gelişimi, kullanım şartları ve türleri açıklanmış; İbn Şeref’in şiirlerinden örneklerle bu sanatın uygulama biçimleri incelenmiştir. Telmîh sanatı ise şairin dolaylı anlatım yoluyla okuyucunun zihninde çağrışım yaratma amacıyla başvurduğu önemli bir sanat olarak ele alınmış, Kur’ân kıssaları, meşhur olaylar ve edebî ifadelerle kurulan anlam ilişkileri üzerinde durulmuştur. Bu çalışmanın birinci bölümünde, kısaca İbn Şeref el-Kayrevânî’nin hayatı, edebî kişiliği ve eserleri üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde, iktibâs sanatının kavramsal çerçevesi, ortaya çıkışı, tarihî gelişimi, kullanılma şartları ve türlerine değinilmiştir. Üçüncü bölümde ise telmîh sanatının tanımı ve kapsamı ele alınmıştır. Dördüncü bölümde iktibâs ile telmîh arasındaki temel farklar açıklanmış; bu iki sanatın biçimsel ve işlevsel özellikleri karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Beşinci ve son bölümde ise İbn Şeref el-Kayrevânî’nin şiirlerinden seçilen örnekler üzerinden Kur’ân merkezli iktibâs ve telmîh kullanımı analiz edilmiştir. Analiz edilirken ve değerlendirme yapılırken bilimsel metoda bağlı kalınarak şairin hayatında karşılaşmış olduğu zorluklar ve aksaklıklar söz konusu sanatlarla ilişkilendirilerek ortaya konulmaya gayret edilmiştir. Bu doğrultuda İbn Şeref el-Kayrevânî’nin şiirleri incelenmiş; şairin yoğunlaştığı anlam boyutu dikkate alınarak şiirlerindeki iktibâs ve telmîh sanatları açıklanmaya çalışılmıştır.
Keywords : Arap Dili ve Belâgati, Şiir, İbn Şeref el-Kayrevânî, İktibâs, Telmîh, Alıntı, Gönderme

ORIGINAL ARTICLE URL