Cumhuriyet Öncesi Ağız Araştırmalarında Ocak Dergisinin Yeri

Authors : Fatih Numan Küçükballı, Abdullah Mert, Hidayet Duyar

Pages : 1361-1376

View : 131 | Download : 157

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu makale, Ocak dergisinin Cumhuriyet öncesi dönemdeki ağız araştırmaları arasındaki yerini konu edinmekte ve derginin Türkiye Türkçesi ağız çalışmaları tarihi açısından taşıdığı tarihî öneme dikkat çekmektedir. 1917-1918 yılları arasında Konya Türk Ocağı tarafından yayımlanan ve on dokuz sayıdan oluşan Ocak dergisinde Cumhuriyet öncesi dönem için oldukça kıymetli ağız yazıları yayımlanmıştır. Söz konusu yazıların büyük çoğunluğu “Öz Dil” başlığıyla seri hâlinde Ahmet Nushi ve Ahmet Necati imzasını taşımaktadır. “Öz Dil” yazıları Konya ağızlarının söz varlığını içermektedir. Ağız yazılarının az bir kısmı Besim Atalay tarafından yayımlanmıştır. Besim Atalay, yazılarında Kahramanmaraş ağızlarının ses bilgisi, şekil bilgisi ve söz varlığı özelliklerini incelemiştir. Konya ağızlarından 276 kelime, 163 atasözü vb. kalıp ifade; Kahramanmaraş ağızlarından 42 kelime yayımlanmıştır. Ocak dergisinde yayımlanan kelimelerin önemli bir kısmının sonraki dönemlerde hazırlanan ve ağızların en kapsamlı sözlüğü olma özelliğini koruyan Derleme Sözlüğü\\\'nde hiç yer almaması (Konya için 276 kelimeden 31’i, Kahramanmaraş için 42 kelimeden 5’i) derginin yerel söz varlığını kayda geçirme noktasında öncü bir rol üstlendiğini kanıtlamaktadır. Dergide yayımlanan söz varlığı derlemelerinin, Yeni Lisan hareketi ile başlayan dilde sadeleşme ve Türkçenin zenginliklerini ortaya çıkarma düşüncesinin etkisiyle yapıldığı düşünülmektedir.
Keywords : Ocak dergisi, Cumhuriyet öncesi dönem, Konya ağızları, Kahramanmaraş ağızları.

ORIGINAL ARTICLE URL