Kazan-Tatar Türkçesiyle Yazılmış “İkĕ Yul”, “Mekteb” ve “Mescĕd İle Mekteb” Metinlerinde Dönemin Dil Özellikleri

Authors : Janarbyek Asimkhan

Pages : 1038-1056

Doi:10.38155/ksbd.1800985

View : 72 | Download : 119

Publication Date : 2025-12-20

Article Type : Research Paper

Abstract :Eski Türkçe döneminde gelişen ortak yazı dili geleneği, Türk lehçelerinin oluşumuna temel teşkil etmiştir. Söz konusu yazı geleneği, XIII. yüzyıldan itibaren Altın Orda sahasında kullanlmaya başlanan Kıpçak Türkçesinde devam etmiştir. Eski Türkçeden devraldığı bazı ses ve biçim özelliklerini koruyan Kıpçak Türkçesi, siyasî ve kültürel etkileşimler sonucunda özgün bir nitelik kazanmış ve Türk kültür coğrafyasında önemli bir yer edinmiştir. Bununla birlikte Kıpçak Türkçesinin farklı bölgelerde gelişen diğer Türk yazı dilleriyle de etkileşim içinde olduğu bilinmektedir. Özellikle Çağatay ve Osmanlı Türkçesi ile güçlü bağlar tesis edildiği anlaşılmaktadır. Osmanlıların Karadeniz’in kuzeyinde siyasî ve askerî nüfuz sahibi olmalarının bu dil ilişkilerinde belirleyici rol oynadığı ileri sürülebilir. Nitekim Kırım Tatarları gibi Karadeniz’in kuzeyinde yaşayan Türk halklarının yazı dillerinde Oğuz Türkçesinin izlerine rastlamak mümkündür. Kıpçak grubu Türk lehçelerinin öne çıkan çağdaş temsilcilerinden biri olan Kazan-Tatar Türkçesinde de benzer özellikler rastlanmaktadır. Bu çalışmada, Kırgızistan Millî Bilimler Akademisi El Yazmaları Koleksiyonu’nda yer alan ve 1907’de Ufa’da Kazan-Tatar Türkçesiyle yayımlanmış bir okul kitabındaki İkĕ Yul, Mekteb ve Mescĕd ile Mekteb başlıklı metinler üzerinden dönemin dil özellikleri tasvir edilmeye ve lehçeler arası dil etkileşimi bağlamında geçiş dönemi Tatar Türkçesine dikkat çekilmeye çalışılmıştır. Sonuç olarak telif metinlerden elde edilen bulgular, Tatar Türkçesinin büyük ölçüde batı grubu Türk yazı dillerinin etkisi altında kalmış olduğunu göstermektedir.
Keywords : Oğuz Türkçesi, Tatar Türkçesi, ses bilgisi, şekil bilgisi

ORIGINAL ARTICLE URL